In het noorden van Zwitserland wordt gewerkt aan een ondergronds energieproject op gigaschaal dat een oude batterijtechniek uit 1879 nieuw leven inblaast. De installatie moet niet alleen het elektriciteitsnet stabiliseren, maar ook de groeiende stroomhonger van AI-datacenters opvangen.
In Laufenburg, vlak bij de grens met Duitsland, ontstaat een van de meest ambitieuze energieprojecten van Europa. In een bouwput van 27 meter diep werkt energiebedrijf FlexBase aan wat mogelijk de grootste redox-flowbatterij ter wereld wordt.
De schaal is opvallend: een investering van naar schatting 1 tot 5 miljard euro, een geplande capaciteit van ruim 2,1 GWh en een centrale rol in een compleet nieuw energie-ecosysteem met datacenters, labs en kantoren. Wat dit project bijzonder maakt, is niet alleen de omvang, maar vooral de technologie erachter: een concept dat al in 1879 werd bedacht.
Een batterijconcept uit de 19e eeuw
De redox-flowbatterij werd voor het eerst theoretisch beschreven in de 19e eeuw en later verder ontwikkeld, onder meer met onderzoek binnen de ruimtevaartsector, waaronder bij NASA in de tweede helft van de 20e eeuw. Toch bleef de technologie decennialang in de schaduw van lithium-ion. Nu verandert dat beeld.
De kern van het systeem is verrassend eenvoudig: energie wordt opgeslagen in vloeibare elektrolyten die in grote tanks circuleren. Die vloeistoffen worden door een cel geleid, waar ionen worden uitgewisseld via een membraan. Zo wordt energie opgeslagen of vrijgegeven.
Het grote verschil met klassieke batterijen? Het vermogen en de opslagcapaciteit zijn los van elkaar schaalbaar. En net dat maakt het systeem interessant voor grootschalige toepassingen op netniveau.
Veilig, schaalbaar en nauwelijks capaciteitsverlies
Een belangrijk voordeel van deze technologie is veiligheid. De gebruikte elektrolyten bestaan grotendeels uit water en zijn niet ontvlambaar. Bovendien degraderen de materialen nauwelijks, waardoor de installatie theoretisch zeer lang meegaat zonder significante capaciteitsverliezen.
Dat is precies waar het wringt met lithium-ion: die batterijen zijn efficiënt en compact, maar hebben een beperkte levensduur en brengen brandrisico’s met zich mee bij grootschalige opslag. Flowbatterijen lossen dat probleem niet voor mobiliteit op, maar wel voor stationaire opslag. Precies wat een elektriciteitsnet nodig heeft.
Stille motor achter zon, wind en AI
Europa breidt het aandeel wind- en zonne-energie snel uit, maar die productie blijft afhankelijk van weersomstandigheden. Dat leidt tot pieken en dalen in het aanbod, terwijl het elektriciteitsnet juist gebaat is bij constante belasting.
De installatie in Laufenburg is bedoeld om die variaties op te vangen door energie tijdelijk op te slaan en weer vrij te geven wanneer de vraag toeneemt. Het systeem zou daarbij snel kunnen schakelen om schommelingen in het net te dempen. Naast de energietransitie speelt ook de groei van datacenters een rol. Die verbruiken steeds meer continu vermogen, wat de behoefte aan grootschalige opslagcapaciteit verder vergroot.
Ultieme testlocatie voor de rest van Europa
Met de geplande capaciteit zou het project in Laufenburg de huidige wereldrecords in energieopslag ruimschoots overtreffen. Minstens zo belangrijk is de rol als grootschalige demonstratie van technologie op netniveau. Als de redox-flowbatterij op deze schaal betrouwbaar blijkt, ontstaat er een blauwdruk die ook in andere Europese energiesystemen toepasbaar is.
Ook in Nederland, waar het elektriciteitsnet steeds vaker tegen zijn grenzen aanloopt door de snelle uitrol van duurzame opwek en elektrificatie, groeit de interesse in grootschalige opslagoplossingen. Een succesvol project als dat in Laufenburg zou daar een concreet referentiepunt kunnen vormen voor toekomstige infrastructuurkeuzes.
Oude techniek, nieuwe urgentie
Wat ooit begon als een 19e-eeuws batterijconcept krijgt in Zwitserland een moderne vertaling op industriële schaal. Niet omdat de technologie nieuw is, maar omdat de context dat wel is: een elektriciteitsnet onder druk van verduurzaming, digitalisering en elektrificatie.
De bouwput in Laufenburg is daarmee meer dan een technisch project. Het is een signaal dat oplossingen voor de energietransitie soms niet alleen uit innovatie komen, maar ook uit herwaardering van vergeten ideeën.
