Wat doe je met hoogradioactief kernafval dat nog tienduizenden jaren gevaarlijk blijft? Finland staat op het punt als eerste land ter wereld een definitieve oplossing in gebruik te nemen. De ondergrondse opslagfaciliteit Onkalo nadert een cruciale goedkeuring en kan daarmee een historische mijlpaal worden voor de wereldwijde kernenergiesector.
Finland staat op het punt een wereldprimeur te realiseren in de nucleaire sector. De Finse stralings- en nucleaire veiligheidsautoriteit STUK zal naar verwachting eind juni zijn definitieve beoordeling publiceren van de Onkalo-opslagfaciliteit, een diep geologische eindberging voor verbruikte splijtstof. Een positief oordeel zou de weg vrijmaken voor een operationele vergunning en de start van de eerste permanente opslag van hoogradioactief kernafval ter wereld.
Daarmee komt een project dat al tientallen jaren in ontwikkeling is opmerkelijk dicht bij de finish. Volgens exploitant Teollisuuden Voima (TVO) kan de installatie eind dit jaar of begin 2027 in gebruik gaan.
Ondergrondse kluis op 430 meter diepte
Onkalo bevindt zich nabij de kerncentrale van Olkiluoto in het zuidwesten van Finland. De opslagfaciliteit is uitgehouwen in 1,9 miljard jaar oud granietgesteente op ongeveer 430 meter diepte. Die locatie is niet toevallig gekozen: het gesteente behoort tot de meest stabiele geologische formaties van Europa.
De faciliteit wordt ontwikkeld door Posiva en vertegenwoordigt een investering van ongeveer één miljard euro. Uiteindelijk moet hier zo’n 6.500 ton verbruikte splijtstof worden opgeslagen afkomstig van de Finse kernreactoren.
Het opslagconcept bestaat uit meerdere veiligheidslagen. De gebruikte brandstof wordt eerst verpakt in speciale koperen canisters die bestand moeten zijn tegen corrosie. Vervolgens worden deze diep in het gesteente geplaatst en omgeven door bentonietklei, een materiaal dat uitzet bij contact met water en zo extra bescherming biedt tegen lekkages. Daarna worden de opslagtunnels definitief afgesloten.
Eindelijk een permanente oplossing?
Hoewel kerncentrales relatief weinig CO₂ uitstoten tijdens de elektriciteitsproductie, blijft de verwerking van radioactief afval een van de meest controversiële onderwerpen binnen de sector. Vrijwel alle landen met kerncentrales slaan hun verbruikte splijtstof momenteel tijdelijk op in bovengrondse installaties of opslagbassins, vaak in afwachting van een permanente oplossing.
Die situatie duurt in sommige gevallen al tientallen jaren. Landen als Frankrijk, Canada, Zweden en de Verenigde Staten onderzoeken al geruime tijd vergelijkbare geologische opslagconcepten, maar geen van die projecten heeft de operationele fase bereikt.
Lees ook: Japan wil kernafval 100.000 jaar opslaan op een afgelegen eiland — maar hoe veilig is dat?
Dicht bij doorbraak
Met de ingebruikname van Onkalo toont Finland voor het eerst aan dat permanente geologische opslag van kernafval ook in de praktijk mogelijk is.
Tegelijkertijd blijven er kritische vragen bestaan. Tegenstanders wijzen erop dat niemand met absolute zekerheid kan voorspellen hoe materialen en geologische omstandigheden zich over honderdduizenden jaren zullen gedragen. Voorstanders stellen daar tegenover dat diepe geologische opslag momenteel de best onderzochte en veiligste beschikbare methode is voor het beheer van hoogradioactief afval.
Met de verwachte beslissing van STUK in zicht lijkt Finland nu dichter dan ooit bij een doorbraak in een dossier waar de nucleaire industrie wereldwijd al meer dan een halve eeuw mee worstelt. Mocht Onkalo daadwerkelijk operationeel worden, dan kan dat het internationale debat over de toekomst van kernenergie ingrijpend veranderen.
