Lithium is onmisbaar voor elektrische auto’s, batterijen en de energietransitie. Europa wil minder afhankelijk worden van China en Latijns-Amerika en heeft daarvoor grote plannen met eigen bodemschatten. Maar achter de glimmende ambities van Brussel schuilt een rauwe realiteit: boeren verliezen hun land, ecosystemen verdrogen en regeringen raken verwikkeld in corruptieschandalen. Van Servië tot Portugal groeit het protest – en de vraag: wat is Europa bereid op te offeren voor zijn groene toekomst?
Zeldzame aardmetalen als lithium worden wel het nieuwe goud genoemd. Zonder lithium kan je niet van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen overstappen. Het metaal zit niet alleen in elektrische auto’s (die zullen verveelvoudigen) maar ook in opslagsystemen. De vraag naar dit ‘witte goud’ zal volgens het IEA (Internationaal Energie Agentschap) met een factor tien tot veertig in 2040 toenemen.
Lithiumdriehoek
De grootste voorraden bevinden zich op de uitgestrekte zoutvlakten in het kurkdroge, koude hooggebergte van de Andes, met name in de Salar de Atacama (Chili) en Salar de Uyuni (Bolivia). De regio wordt ook de ‘lithiumdriehoek’ genoemd: ruim zeventig procent van alle winbare reserves komt uit Chili, Argentinië en Bolivia.
Al sinds 2013, toen elektrisch vervoer nog in zijn kinderschoenen stond, wordt uit de pekel van deze zoutvlakten lithium gewonnen. Op zich is het, net als de winning uit geothermische pekel, een vrij eenvoudig proces: je pompt grondwater uit de vlaktes in grote bassins op en laat dat door de zon verdampen. Wat overblijft is zout, sediment en lithium in een concentratie van 1500 parts per million, ofwel 0,15 procent. Na zes tot negen maanden verblijf in de bassins kan je dat lithium oogsten.
Daaraan zit wel een keerzijde: de winning gaat gepaard met gigantisch waterverbruik dat de laatste jaren steeds groter is geworden. In de Salar de Atacama ziet de bevolking die al duizenden jaren aan de zuidrand van de zoutvlakten quinoa en aardappels teelt en vee houdt, flamingo’s maar vooral het grondwater bijna voor hun ogen verdwijnen (klimaatverandering speelt ook een rol). De winsten van lithiumwinning gaan naar de overheid en buitenlandse multinationals, in Chili naar Albemarle (VS), in Bolivia naar Rusland en China. Protesten van de bevolking en NGO’s – ook uit de EU – hebben tot op heden nauwelijks uitgehaald, hoogwaardige ecologische onderzoeken schitteren door afwezigheid.
