In veel woningen is het niet mogelijk om met een all-electric warmtepomp van het aardgas af te gaan. Dit komt onder meer door de drukte op het elektriciteitsnet. Een hybride warmtepomp kan in deze woningen voor een tijdelijke – en mogelijk zelfs een definitieve – oplossing zorgen, zo bleek tijdens een proefproject in het Drentse dorp Dalen.
De slimme centrale aansturing van hybride warmtepompen zorgt voor een oplossing tegen netcongestie op het laagspanningsnet. Bij een normale situatie kan de aansturing zorgen voor 10 procent reductie van de piekbelasting op het elektriciteitsnet. Bij noodscenario’s waarin netbeheerders kunnen ingrijpen om het elektriciteitsnet tegen overbelasting te beschermen, iets wat in Duitsland al mogelijk is (zie kader ‘Samen tegen netcongestie’), kan het zelfs gaan om een reductie van 25 procent. In beide gevallen blijft het comfort in de woningen behouden, aangezien de gasketel automatisch bijspringt om voor de gewenste binnentemperatuur te zorgen.
Dit zijn de voornaamste conclusies van het proefproject ‘Digitale aggregatie en collectieve sturing van hybride warmtepompen’ (DASC-HW). Dit project vond plaats van 2023 tot en met 2025 in Dalen, naast de proeftuin Aardgasvrij Dalen (AGVD), die onderdeel is van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) van de overheid. In het proefproject onderzochten onder meer netbeheerder Enexis, fabrikant van hybride warmtepompen Intergas, Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), innovatieversneller Enablemi en stichting Samen Energie Neutraal of en hoe de capaciteit en flexibiliteit van het lokale elektriciteitsnet kunnen worden ingezet, door hybride warmtepompen bij huishoudens collectief en centraal aan te sturen. Aanleiding voor dit project was de verwachting dat de snelle groei van hybride warmtepompen zou leiden tot een toenemende congestie op het laagspanningsnet. Dit risico neemt verder toe door de bredere trend van elektrificatie en verduurzaming van huishoudens, waaronder de groei van elektrisch vervoer, elektrische apparaten en lokale opslag. Kleinverbruikers – oftewel huishoudens – veroorzaken in grote mate de congestie op het laagspanningsnet.
Namens de TU/e was de werkgroep Electrical Energy Systems (EES) van de faculteit Elektrotechniek betrokken bij deze proef, om de effecten van een slimme aansturing van hybride warmtepompen op het energiegebruik, de CO2-reductie, het comfort in woningen en de belasting op het elektriciteitsnet te analyseren en om voor een wetenschappelijke onderbouwing te zorgen. “Aan de proef in Dalen hebben 100 huishoudens meegedaan”, vertelt Erik Matien, Valorisation Manager van EES. “Het bijzondere hiervan was dat in Nederland nog geen project had plaatsgevonden met 100 woningen achter één transformatorstation, waarbij de bewoners bereid waren een hybride warmtepomp aan te schaffen om vervolgens deel te nemen aan een onderzoek van twee jaar.”
Aardgasgebruik halveren
De deelname van die bewoners was voor een deel te danken aan de werkgroep ‘Aardgasvrij Dalen’ (zie kader) van de lokale vereniging Dorpsbelangen. “Als werkgroep hebben we het doel om het aardgasgebruik in Dalen flink te verminderen, we richten ons op minimaal een halvering”, vertelt Gerwin Nauta van deze werkgroep. “Dit doen we door bewoners te stimuleren hun woningen te isoleren en een (hybride) warmtepomp aan te schaffen. Uiterlijk in 2040 willen we als Dalen overstappen op groengas. Samen met de gemeente Coevorden hadden we bij PAW een verzoek ingediend om als proeftuin te dienen.”
