Door urgente wereldproblematiek neemt de druk toe om slimme oplossingen te bedenken voor uitdagingen in uiteenlopende sectoren. Nederland heeft als kennisland een verantwoordelijkheid om daarin een bijdrage te leveren, bijvoorbeeld om milieuschade te beperken, onze samenleving beter te beschermen of onze economie een impuls te geven. Hoe kunnen organisaties dat innovatieproces stimuleren en potentiële doorbraken vroegtijdig herkennen?
Innovatie ontstaat uit creativiteit en de motivatie om echt een verschil te willen maken in de wereld. Samenwerking tussen wetenschappers, bedrijfsleven en gebruikers wordt steeds belangrijker in de snel veranderende wereld waarin we leven. Tegelijk wordt ze lastiger te organiseren door de toenemende complexiteit van de vraagstukken. Bij veel innovatieprocessen wordt nog te vaak vergeten om de gebruikers eerder en serieuzer te betrekken. Een antwoord op deze omissie is een mensgericht ontwerpproces, ook bekend als design thinking. Door eerst in gesprek te gaan met eindgebruikers en hen in iteraties mee te nemen in het ontwerpproces, krijg je betere probleemdefinities en relevantere oplossingen.
Toch blijkt die aanpak in de praktijk best lastig. “Sommige onderzoekers vinden het moeilijk om ‘onaf’ werk te laten zien en voelen zich onzeker om erover te praten”, schetst Dirk Deichmann, hoogleraar tuinbouwinnovatie bij de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit. Voor gebruikers is het niet altijd gemakkelijk om uit prototypes af te leiden hoe een vernieuwing in de praktijk gaat werken.
Een recente toevoeging aan het innovatieproces is de inzet van kunstmatige intelligentie. In heel korte tijd kan ChatGPT honderden uiteenlopende ideeën in tekst genereren, maar die ook uitwerken in afbeeldingen of schetsen. Dat maakt het inleven in de uiteindelijke werking gemakkelijker.
AI heeft beperkingen
AI kan het innovatieproces veel efficiënter maken, maar kent beperkingen. Deichmann haalt het voorbeeld aan van de souveniroefening die hij en zijn team vaak inzetten om het concept van design thinking te demonstreren. In koppels van twee moeten ze een Rotterdams souvenir uitdenken voor hun partner. Voor de introductie van ChatGPT was de uitdaging om de participanten met minimaal vijf ideeën te laten komen. Met toegang tot generatieve AI hebben ze opeens ideeën genoeg, maar wat blijkt: de ideeën zijn nauwelijks origineel omdat ze veelal worden afgeleid uit bestaande souvenirs.
