Japan zet ’s werelds grootste kerncentrale opnieuw in bedrijf, 15 jaar na Fukushima. De herstart markeert een symbolische én strategische stap in het herstel van kernenergie en de energiezekerheid van het land.
Na ruim vijftien jaar stilstand heeft Tokyo Electric Power Co. Holdings (TEPCO) deze week een historisch moment bereikt: kernreactor 6 van de kerncentrale Kashiwazaki-Kariwa is weer opgestart. Het is de eerste reactor die TEPCO opnieuw in bedrijf neemt sinds de kernramp in Fukushima in 2011. Daarmee markeert de stap niet alleen een technisch mijlpaal, maar ook een symbolisch keerpunt in Japans moeizame terugkeer naar kernenergie.
De herstart komt op een strategisch moment. Japan kampt met een steeds krapper wordende elektriciteitsvoorziening, terwijl de zomerse piekvraag alweer in zicht komt. Tegelijk probeert het land zijn afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en importenergie terug te dringen.
Voorzichtige herstart
Reactor 6, met een elektrisch vermogen van circa 1,35 gigawatt, kreeg woensdag groen licht van de Japanse Nuclear Regulation Authority (NRA) voor zogenoemd ‘test use’. Kort daarna begon TEPCO met het terugtrekken van de regelstaven en het opstarten van de kernreactie.
De reactor wordt de komende week stapsgewijs opgevoerd tot ongeveer 50% van het nominale vermogen. Daarna volgt opnieuw een tijdelijke stop voor inspecties. Pas als ook die fase zonder problemen verloopt, wil TEPCO richting volledige capaciteit en commerciële exploitatie gaan. De huidige planning mikt op eind februari, mits de toezichthouder definitief toestemming geeft. Deze gefaseerde aanpak is kenmerkend voor het post-Fukushima tijdperk: herstarts zijn geen simpele ‘aan-knop’-operaties meer, maar langdurige trajecten met extra veiligheidschecks en audits.
Verliep niet vlekkeloos
De herstart had eigenlijk al op 20 januari moeten plaatsvinden, maar werd uitgesteld nadat tijdens pre-starttests een alarm niet correct functioneerde. Hoewel het probleem technisch relatief beperkt was, besloot TEPCO extra controles uit te voeren.
Dat de NRA pas na aanvullende verificaties toestemming gaf, laat zien hoe streng het toezicht inmiddels is. Waar vóór 2011 vooral werd vertrouwd op interne procedures, ligt de lat nu aanzienlijk hoger – mede om verloren vertrouwen bij publiek en politiek terug te winnen.
Grootste kerncentrale ter wereld stond jaren uit
Kashiwazaki-Kariwa, gelegen aan de kust van de Japanse Zee in de prefectuur Niigata, is met zeven reactoren en een totaal vermogen van 8,2 gigawatt de grootste kerncentrale ter wereld. Het grootste deel van de opgewekte stroom is bestemd voor de regio Tokio, zo’n 220 kilometer verderop.
Toch lag de centrale sinds 2011 volledig stil. Na de aardbeving en tsunami die de Fukushima Daiichi-ramp veroorzaakten, werden alle 54 Japanse reactoren preventief uit bedrijf genomen. De publieke weerstand tegen kernenergie was groot en de regelgeving werd ingrijpend aangescherpt. Dat juist deze centrale nu weer wordt opgestart, is veelzeggend: Kashiwazaki-Kariwa geldt al jaren als lakmoesproef voor het Japanse kernenergiebeleid. De centrale werd eerder ook al 21 maanden stilgelegd na een offshore-aardbeving in 2007.
Lees ook: Robots ruimen extreem radioactieve zandzakken op in Fukushima’s “No-go-zone”
Maatschappelijk gevoelig
Een cruciale randvoorwaarde voor de herstart was politieke steun op regionaal niveau. In december stemde het parlement van Niigata in met de goedkeuring van de gouverneur voor het herstarten van reactoren 6 en 7. Zonder die steun was de herstart praktisch onmogelijk geweest.
Toch blijft kernenergie in Japan maatschappelijk gevoelig. Zorgen over aardbevingsrisico’s, evacuatieplannen en de onafhankelijkheid van toezicht zijn nog altijd breed aanwezig. Dat geldt zeker voor Kashiwazaki-Kariwa, dat zelf in een seismisch actieve regio ligt. Reactor 7 zal overigens nog jaren op zich laten wachten: daarvoor wordt nog gewerkt aan een verplichte anti-terrorismevoorziening, een eis die na Fukushima aan alle centrales is opgelegd.
Meer kernenergie, minder fossiel
Voor 2011 was kernenergie goed voor ongeveer 30% van de Japanse elektriciteitsproductie. In boekjaar 2023 was dat aandeel gedaald tot slechts 8,5%. De overheid wil dit tegen 2040 weer opschroeven naar circa 20%, als onderdeel van haar energiezekerheids- en klimaatstrategie.
De herstart van Kashiwazaki-Kariwa past precies in dat plaatje. Elke draaiende reactor vermindert de noodzaak om dure LNG, olie en kolen te importeren – een belangrijk punt voor een land zonder grote eigen energiebronnen.
Testcase voor de Japanse kernrevival
Hoewel reactor 6 nu weer draait, is dit nog geen definitieve overwinning voor kernenergie in Japan. Elke volgende stap richting hoger vermogen en commerciële exploitatie – zal onder een vergrootglas liggen. De herstart fungeert daarmee als een testcase: technisch, bestuurlijk én maatschappelijk.
Slaagt TEPCO erin om deze reactor veilig en stabiel terug te brengen in bedrijf, dan wordt de drempel voor andere herstarts lager. Gaat het mis, dan kan dat de kernambities van Japan opnieuw jaren terugwerpen. Met het weer opstarten van ’s werelds grootste kerncentrale is Japan een nieuwe fase ingegaan in zijn energiebeleid – voorzichtig, beladen, maar onmiskenbaar richting kernenergie.
