Het kabinet wil het Nederlandse octrooisysteem ingrijpend hervormen. Waar ondernemers nu een octrooi kunnen krijgen zonder inhoudelijke toetsing, moet daar een verplicht beoordelingsproces voor in de plaats komen. Alle aanvragen worden straks gecontroleerd op nieuwheid en inventiviteit. Daarmee wil de regering rechtsonzekerheid verminderen en het innovatieklimaat versterken.
Octrooien spelen een belangrijke rol in de bescherming van technologische vernieuwing. Volgens cijfers van het kabinet realiseren bedrijven met een octrooi gemiddeld 28 procent meer inkomsten per werknemer. Die waarde staat of valt echter met de juridische robuustheid van zo’n patent. Juist daar wringt het in het huidige systeem, waarin ook bestaande of weinig betekenisvolle uitvindingen bescherming kunnen krijgen.
Van registratie naar echte beoordeling
De kern van het wetsvoorstel is een verplichte inhoudelijke toetsing door het Octrooicentrum Nederland. Elke aanvraag wordt straks beoordeeld aan de hand van wettelijke criteria zoals nieuwheid en inventiviteit. Pas daarna wordt besloten of een octrooi daadwerkelijk wordt verleend. Daarmee verdwijnt het vrijwel automatische karakter van het huidige stelsel.
Volgens demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans leidt het bestaande systeem tot rechtsonzekerheid en belemmert het innovatie. Ondernemers kunnen nu worden geconfronteerd met patenten die juridisch zwak zijn, maar toch een blokkade vormen voor verdere ontwikkeling of samenwerking. Dat werkt remmend, vooral in technologiegedreven sectoren waar snelheid en duidelijkheid cruciaal zijn.
Bescherming tegen misbruik en namaak
Met de hervorming wil het kabinet ook misbruik van het octrooisysteem tegengaan. Het wordt straks onmogelijk om in Nederland automatisch een octrooi te verkrijgen voor een uitvinding die al bestaat of nauwelijks waarde heeft. Dat geldt nadrukkelijk ook voor buitenlandse partijen die in Nederland bescherming aanvragen. Het vaak aangehaalde voorbeeld van het opnieuw uitvinden van het wiel wordt daarmee meer dan een metafoor.
Voor innovatieve bedrijven betekent dit dat hun octrooien betrouwbaarder worden. Dat is niet alleen juridisch relevant, maar ook economisch. Getoetste patenten zijn aantrekkelijker voor investeerders en bieden meer vertrouwen bij licentieovereenkomsten of strategische samenwerkingen. Vooral startups en scaleups, die sterk leunen op intellectueel eigendom, kunnen daarvan profiteren.
Minder regels, meer duidelijkheid
Opvallend is dat strengere toetsing wordt gecombineerd met een vermindering van regeldruk. Acht bestaande regels rondom octrooien worden vereenvoudigd of geschrapt. Dat past binnen een bredere kabinetsaanpak om voor de zomer van 2026 de druk van in totaal 500 regels te verminderen. De gedachte daarachter is dat minder, maar betere regels het ondernemingsklimaat versterken.
Het kabinet erkent dat regelgeving soms eerder ontmoedigt dan stimuleert. Door het octrooisysteem inhoudelijk sterker en administratief eenvoudiger te maken, moet een balans ontstaan tussen bescherming en toegankelijkheid. Innovatie beschermen zonder onnodige bureaucratie is daarbij het uitgangspunt.
Brede reikwijdte, ook op zee
De voorgestelde wetswijziging heeft een brede geografische reikwijdte. De aangepaste octrooiwet blijft gelden voor Nederland en de Caribische delen van het Koninkrijk, zoals Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland. Daarnaast wil het kabinet de werking uitbreiden naar de Noordzee en de wateren rond de eilanden. Dat hangt samen met toenemende economische activiteiten op zee, zoals energieopwekking en maritieme technologie.
De Rijksministerraad heeft inmiddels ingestemd met het voorstel. De wet gaat nu voor advies naar de Raad van State en wordt daarna behandeld in de Tweede en Eerste Kamer. Als de plannen doorgang vinden, betekent dat een fundamentele koerswijziging voor het Nederlandse octrooirecht, met meer nadruk op kwaliteit, rechtszekerheid en echte innovatie.
