Een nieuwe geothermische installatie in Cornwall wekt continu elektriciteit op uit kilometersdiep heet gesteente én wint tegelijk lithium uit dezelfde ondergrondse vloeistof. Het project kan de manier waarop Europa energie en batterijen produceert fundamenteel veranderen.
In het zuidwesten van Engeland draait in Cornwall een project dat moeilijk in één categorie te plaatsen is. Het is tegelijk een energiecentrale én een grondstoffenfabriek. Onder leiding van Geothermal Engineering Limited (GEL) wordt er elektriciteit opgewekt uit extreem heet water dat uit meer dan vijf kilometer diepte naar boven wordt gepompt.
Wat het project bijzonder maakt, is dat dezelfde vloeistof na het opwekken van stroom niet wordt weggegooid, maar wordt gebruikt om lithium te winnen.
24 uur per dag stroom uit heet graniet
Waar zonneparken afhankelijk zijn van zonlicht en windmolens van weersomstandigheden, levert geothermie dag en nacht energie. Dat maakt de technologie aantrekkelijk voor elektriciteitsnetten die steeds meer worstelen met piekbelasting en wisselende productie uit hernieuwbare bronnen.
Bij United Downs wordt water uit meer dan vijf kilometer diepte opgepompt. Daar bereikt het gesteente temperaturen boven de 190 graden Celsius — volgens GEL de hoogste ooit gemeten in het Verenigd Koninkrijk. Het hete, mineraalrijke water stroomt via natuurlijke breuken in het graniet omhoog naar de centrale.
De installatie gebruikt een zogenoemde Organic Rankine Cycle. Daarbij verwarmt het hete water een tweede vloeistof met een lager kookpunt dan water, die vervolgens een turbine aandrijft. Het geothermische water zelf blijft in een gesloten systeem en wordt na gebruik opnieuw de bodem in gepompt. Dat gesloten systeem is cruciaal. Het beperkt emissies en voorkomt dat grote hoeveelheden water verloren gaan.
Volgens GEL ligt de CO2-uitstoot van dergelijke installaties tussen de 5 en 15 gram per kilowattuur. Heel wat lager dan fossiele energiecentrales dus.
Niet alleen elektriciteit, maar ook lithium
Wat dit project echt bijzonder maakt, is de tweede stap in het proces. Nadat de warmte uit het water is gehaald, wordt de resterende pekel gebruikt om lithium te winnen via direct lithium extraction (DLE). Dat levert batterijgeschikt lithiumcarbonaat op, een cruciale grondstof voor elektrische voertuigen en energieopslag. De concentratie lithium in het water ligt boven de 340 parts per million, opvallend hoog voor een Europees project.
Momenteel produceert de installatie ongeveer 100 ton lithiumcarbonaat per jaar, maar GEL wil dat in het komende decennium opschalen naar meer dan 18.000 ton. Daarmee zou het project voldoende lithium kunnen leveren voor ongeveer 250.000 EV-batterijen per jaar.
Voor Europa is dat strategisch interessant. De energietransitie zorgt wereldwijd voor een explosieve vraag naar lithium, terwijl veel productie vandaag nog uit Australië, China en Zuid-Amerika komt. Europese landen zoeken daarom naar manieren om minder afhankelijk te worden van import.
Nu al genoeg voor 10.000 huishoudens
Opvallend is ook hoe compact de centrale is. Het terrein beslaat slechts ongeveer 0,6 hectare — veel kleiner dan de meeste zonne- of windprojecten met vergelijkbare productiecapaciteit.
De huidige centrale levert circa 3 megawatt aan constante stroom, genoeg voor ongeveer 10.000 huishoudens. Energieleverancier Octopus Energy heeft al een langlopende overeenkomst gesloten om de elektriciteit af te nemen.
Volgens de British Geological Survey heeft het Verenigd Koninkrijk potentieel voor honderden gigawatts aan geothermische warmte, vooral in granietrijke regio’s zoals Cornwall.
Maar… Niet zonder risico’s
Toch is diepe geothermie geen risicoloze technologie. Het injecteren en oppompen van water kan kleine aardbevingen veroorzaken, iets wat eerdere geothermieprojecten in Europa al gevoelig maakte. Daarom worden druk, stroming en seismische activiteit voortdurend gemonitord.
Ook de lithiumwinning roept vragen op. Hoewel DLE minder landschade veroorzaakt dan traditionele mijnbouw, blijven chemische processen, afvalstromen en energieverbruik aandachtspunten. Maar als United Downs erin slaagt om op grotere schaal stabiele stroom én kritieke grondstoffen te leveren zonder zware ecologische impact, dan kan Cornwall uitgroeien tot een blauwdruk voor een nieuwe generatie Europese energieprojecten.
