Voldoende zoetwater is zelfs in het waterrijke Nederland geen vanzelfsprekendheid meer. Bij de toenemende noodzaak om zuiniger en efficiënter om te gaan met de beschikbare bronnen, komen nu ook de rioolwaterzuiveringen in beeld. In een langjarig proefproject wordt de haalbaarheid onderzocht om het effluent als alternatieve, aanvullende bron voor drinkwater te benutten. De ultrapuurwaterfabriek in Emmen heeft alle benodigde zuiveringstechnologie al in huis.
De Ultieme Waterfabriek is een alliantie van veertien waterschappen, drinkwaterbedrijven en kennisinstituten die een onderzoeksproject zijn gestart naar de inzet van effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) als alternatieve, aanvullende bron voor drinkwaterproductie. Aan die onderzoeksvraag zitten meerdere kanten. Zo zal de wet- en regelgeving wellicht aangepast moeten worden, want het gebruik van gezuiverd rioolwater als bron van drinkwater is momenteel eenvoudigweg niet toegestaan. En er komt een stuk psychologie bij kijken, zegt strategisch adviseur Jelle Roorda. “Aan rioolwater als bron voor drinkwater was in Nederland nooit eerder gedacht. Dat kan toch niet, die vieze rotzooi! De klant zal het niet willen! Maar die gedachte is nooit onderbouwd. Om het denken te veranderen, moeten we alle partijen meekrijgen en alle vragen en bedenkingen feitelijk uitzoeken.” Roorda begon in 2020 met de conceptontwikkeling en voorbereiding. In december 2023 is het proefproject officieel van start gegaan en het zal vier jaar duren.
Opmerkelijk is wellicht dat de vraag of het technologisch mogelijk is van rioolwater honderd procent betrouwbaar drinkwater te maken eigenlijk al positief is beantwoord. De bestaande ultrapuurwaterfabriek van waterbedrijf Nieuwater in Nieuw-Amsterdam (Emmen) bewijst al vanaf 2010 dat het mogelijk is van rioolwater uiterst zuiver water te maken, al is dat nog geen drinkwater. De kleine demonstratie-installatie van De Ultieme Waterfabriek is dan ook gevestigd in deze hoogtechnologische waterfabriek, die voor het haalbaarheidsproject geldt als het ‘lokale lab’, naast een ‘nationaal lab’ en twee ‘regionale labs’.
Op de dag dat de onderzoeksgroep vergadert in het ‘nationaal lab’ mogen we mee op een rondleiding door de imposante ultrapuurwaterfabriek vol met installaties, vaten, cilinders, buizen, pompen en regelapparatuur. Vooraf geeft directeur Gerrit Veenendaal van Nieuwater een korte presentatie over zijn fabriek. De ultrapuurwaterfabriek is opgericht op een vraag van de NAM, die voor haar stoomketels en turbines behoefte had aan een substantiële, constante aanvoer van ultrapuur gedemineraliseerd water. Binnen het regionale waterstelsel lag het gebruik van grond- en oppervlaktewater als bron voor een dergelijke waterfabriek zowel ecologisch als uit oogpunt van schaarste heel lastig, vertelt Veenendaal. In de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van Emmen werd een geschikte alternatieve bron gevonden.
Ultra puur
Een RWZI zuivert rioolwater tot een niveau dat acceptabel is om het op het oppervlaktewater te lozen. De ultrapuurwaterfabriek gebruikt dit effluent als grondstof in een intensief zuiveringsproces met meerdere stappen, wat resulteert in zogenoemd ultrapuur water. De puurheid van water wordt uitgedrukt in µs/cm. Dat is een maat voor elektrische geleiding, die afneemt naarmate water minder opgeloste zouten (ionen) bevat. Ultrapuur water heeft een geleidingswaarde van minder dan 0,065 µs/cm. Voor Nederlands drinkwater geldt een gemiddelde waarde van 500 µs/cm – een enorm verschil. Zulk ultrapuur water als proceswater (waarvoor de norm <0,2 µs/cm is) voorkomt vervuiling en slijtage van industriële installaties. De fabriek van Nieuwater produceert per dag 8.200 kubieke meter ultrapuur water. In dit geval is de NAM de afnemer, maar als waterstofproductie een hoge vlucht gaat nemen zullen ook de grote elektrolyzers zich als klanten gaan melden en zijn er meer van deze fabrieken nodig.
