Lithiumwinning uit open mijnbouw leidt tot enorme schade aan natuur en landschap. Beter is het om het lichtste metaal in de vorm van pekelwater uit de diepe ondergrond op te pompen. Daarvoor worden nu nieuwe technologieën ontwikkeld waarvan DLA (Direct Lithium Extraction) het verst gevorderd is. Mijnbouwbedrijven passen het al toe in Rijnland-Palts en in Saksen-Anhalt, maar ook in Cornwall. Op termijn liggen er wellicht kansen voor de Belgische Kempen.
Wat is het belangrijkste verschil tussen open mijnbouw en geothermie qua winning van lithium? In één woord: water. Bij de winning worden gigantische hoeveelheden water gebruikt. De meest eenvoudige vorm van winning vindt aan de oppervlakte plaats. In de lithiumdriehoek – bestaande uit Chili, Bolivia en Argentinië, hoog in de Andes – verdampt dat water in enorme bassins en blijft lithium na ruim negen maanden over, met reserves van 25 miljoen ton goed voor meer dan de helft van de wereldwijde productie (de zoutpannen zijn vanuit grote hoogte te zien).
In Europa is de situatie iets anders. Al vanaf de jaren ’10 van deze eeuw bestaan er plannen voor grootschalige open mijnbouw in Covas de Barroso (Noord-Portugal), in het Ertsgebergte (op de grens van Duitsland en Tsjechië) en in de Jadar vallei (aan de Servisch-Bosnische grens). Bij al die plannen speelt vervuiling van zowel het grond- als oppervlaktewater, aantasting van ecosystemen en aanzienlijk meer zwaar transport (van en naar de mijnen) een grote rol.
Bij geothermische winning van lithium is daarvan amper sprake. Voor geothermische toepassingen worden twee putten op twee tot bijna vier kilometer diep in de grond geslagen (een zogenaamd doublet): de ene om water van 75 tot 150 °C naar boven te pompen, de andere om dat water terug te voeren naar de aquifer – een waterhoudende laag tussen twee ondoordringbare gesteenten in – waaruit het was gekomen. Daarmee kan je stoom produceren die daarna een turbine aandrijft. Ook kan je dit pekelwater met behulp van pompen door filters en warmtewisselaars voeren om het, gezuiverd, voor verwarming naar woonwijken te brengen. In beide gevallen wordt het afgekoelde, gebruikte water ook weer teruggevoerd om de druk in de aquifer op hetzelfde niveau te houden. Het ruimtebeslag bij deze vorm van lithiumwinning is meestal minimaal. Ook aantasting van natuur en landschap komt, in vergelijking met open mijnbouw, in veel mindere mate voor.
Rijnland-Palts
Om naast (thermische) energie ook lithium te winnen, is, althans in ruimtelijk opzicht, een kleine stap. In Frankfurt am Main en Landau in der Pfalz, grenzend aan Frankrijk, zijn ze daar al ver mee. Frankfurt am Main geldt al ruim honderd jaar als hart van de Duitse chemie. Chemieconcern Hoechst begon hier, tot het in 2004 werd overgenomen door Aventis (nu Sanofi-Aventis) en vervolgens verder ging als farmaciemultinational. Vandaag de dag is Industriepark Höchst een van de grootste chemische complexen van Europa en biedt het onderdak aan ruim negentig bedrijven.
