Spanningen in het Midden Oosten lieten de gasprijs de afgelopen weken opnieuw oplopen. Volgens Eneco moeten huishoudens eraan wennen dat energieprijzen vaker sterk schommelen. Die volatiliteit is niet alleen het gevolg van geopolitieke onrust, maar ook van een energiesysteem dat ingrijpend verandert.
De recente onrust in het Midden Oosten liet opnieuw zien hoe gevoelig de Europese energiemarkt is. Hoewel de directe dreiging voor de internationale scheepvaart inmiddels lijkt afgenomen, schoot de gasprijs in korte tijd omhoog. Dat werkt uiteindelijk ook door in de prijs die consumenten voor elektriciteit en gas betalen.
Volgens Martijn Hagens, sinds dit jaar CEO van Eneco, zullen zulke prijsschommelingen de komende jaren vaker voorkomen. Vooral huishoudens met een dynamisch energiecontract merken dat direct op hun energierekening. De energiemarkt is volgens hem “behoorlijk volatiel” en dat zal voorlopig niet veranderen.
De verklaring daarvoor ligt niet alleen in de geopolitiek. Achter de schommelende energieprijzen gaat een veel grotere ontwikkeling schuil: de Europese energiemarkt wordt steeds afhankelijker van flexibel aanbod, terwijl de mogelijkheden om energie op grote schaal op te slaan nog beperkt zijn.
Europa blijft gevoelig voor internationale gebeurtenissen
Sinds het wegvallen van een groot deel van de Russische gasleveringen importeert Europa veel meer vloeibaar aardgas, oftewel LNG. Dat gas komt per schip uit landen als de Verenigde Staten en Qatar en wordt verhandeld op een wereldmarkt.
Daardoor kunnen gebeurtenissen ver buiten Europa vrijwel direct invloed hebben op de gasprijs. Een conflict in een belangrijke productieregio, problemen bij een exportterminal of verstoringen van belangrijke scheepvaartroutes zorgen ervoor dat handelaren rekening houden met mogelijke tekorten. Alleen al die verwachting kan de prijs opdrijven. Volgens Hagens was dat de afgelopen weken opnieuw zichtbaar door de spanningen in het Midden Oosten.
Een veranderend energiesysteem
Naast geopolitieke factoren verandert ook de manier waarop elektriciteit wordt opgewekt. Nederland en veel andere Europese landen produceren een steeds groter deel van hun stroom met windmolens en zonnepanelen.
Dat levert veel voordelen op, maar zorgt ook voor grotere verschillen tussen uren met een overvloed aan goedkope duurzame stroom en momenten waarop de productie uit zon en wind juist laag is. Op zulke momenten zijn gascentrales nog altijd nodig om de vraag naar elektriciteit op te vangen.
Omdat de elektriciteitsprijs op de Europese groothandelsmarkt vaak wordt bepaald door de duurste centrale die nog nodig is om aan de vraag te voldoen, blijft de gasprijs een belangrijke factor voor de uiteindelijke stroomprijs.
Opslag is nog de ontbrekende schakel
Volgens Hagens spelen ook de beperkte mogelijkheden om energie op te slaan een belangrijke rol. Op momenten dat veel zon en wind beschikbaar zijn, kan de elektriciteitsprijs sterk dalen. Wanneer die duurzame productie later wegvalt, moet opnieuw een beroep worden gedaan op andere energiebronnen, waardoor de prijs weer stijgt. “De schommelingen zijn het gevolg van vraag en aanbod op een specifiek moment en het beperkte vermogen dat wij nu hebben om energie op te slaan”, aldus Hagens.
Juist daarom wordt veel verwacht van batterijen. Niet alleen grote batterijsystemen bij wind en zonneparken, maar ook thuisbatterijen kunnen helpen om goedkope elektriciteit tijdelijk op te slaan en later weer beschikbaar te maken. Volgens Hagens kunnen dergelijke opslagsystemen de prijsverschillen op langere termijn juist verkleinen.
Dynamische contracten maken verschillen zichtbaar
De grotere prijsschommelingen vallen vooral op doordat steeds meer huishoudens kiezen voor een dynamisch energiecontract. Daarbij verandert de stroomprijs ieder uur en volgt ook de gasprijs de ontwikkelingen op de groothandelsmarkt.
Waar energieleveranciers vroeger een groter deel van die schommelingen opvingen binnen vaste of variabele contracten, zijn de verschillen nu veel directer zichtbaar voor consumenten. Op zonnige middagen kan elektriciteit zeer goedkoop zijn, terwijl de prijs tijdens een windstille winteravond juist fors hoger uitvalt.
Dat vraagt ook om een andere manier van omgaan met energie. Elektrische auto’s, warmtepompen, thuisbatterijen en slimme energiemanagementsystemen maken het mogelijk om verbruik steeds beter af te stemmen op momenten waarop elektriciteit goedkoop beschikbaar is.
