Thuisbatterijen spelen een cruciale rol bij de energietransitie en bij het ontlasten van de lokale drukte op het elektriciteitsnet. Diverse geopolitieke ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat de interesse voor thuisbatterijen is gestegen. Van diverse kanten klinkt dat bij thuisbatterijen de betaalbaarheid belangrijk is, de terugverdientijd in mindere mate.
De thuisbatterij om zonne-energie op te slaan is een onmisbaar onderdeel van de energietransitie. Dit stelt Reyer Gerlagh, hoogleraar Environmental Economics aan Tilburg University. “Een thuisbatterij heeft een maatschappelijke waarde”, legt hij uit. “Een thuisbatterij heeft als voordeel dat het potentieel het lokale elektriciteitsnet kan ontlasten, bijvoorbeeld door de levering van elektriciteit aan het net te spreiden. De oorlogen in Oekraïne en Iran hebben het belang laten zien dat we meer duurzaam opgewekte energie nodig hebben. De prijzen van fossiele brandstoffen zijn omhooggeschoten en ik vind dat we moeten accepteren dat deze brandstoffen onbetrouwbaar zijn.”
Om aan die duurzaam opgewekte energie te komen, zijn niet alleen meer windmolens nodig maar ook meer zonnepanelen. “Die zonnepanelen moeten zo veel mogelijk op daken van woningen komen”, vindt Gerlagh. “Dat is wel duurder dan het plaatsen van zonnepanelen in weilanden, omdat op daken van woningen minder zonnepanelen komen en een installateur bij iedere woning het dak op moet in plaats van in één keer alle zonnepanelen aan te leggen. Maar het plaatsen van zonnepanelen in weilanden vind ik jammer van de ruimte. Die ruimte kunnen we beter gebruiken om bijvoorbeeld nieuwe woningen te plaatsen. Daarom is het van belang om huiseigenaren te stimuleren, bijvoorbeeld met subsidies, om zonnepanelen aan te leggen.”
Om ervoor te zorgen dat de huiseigenaren van die zelf opgewekte duurzame energie in de avond gebruikmaken, ziet Gerlagh twee opties. “De ene optie is met megabatterijen en het uitbreiden van het elektriciteitsnet, maar dat is de komende vijf jaar nog erg moeilijk. De andere optie is door thuisbatterijen te installeren, waarmee huiseigenaren de energie die ze overdag zelf opwekken in de avond kunnen gebruiken en zo de pieken in het elektriciteitsnet afvlakken. Zo kunnen ze dus helpen om de drukte op het huidige lokale net te ontlasten en kunnen ze bijdragen aan de energietransitie.”
Stijgende interesse
Charged is een producent van thuisbatterijen in Nederland. Oprichter en directeur Roeland Nagel merkt ieder voorjaar een stijgende interesse voor zijn thuisbatterij Sessy. “Ieder voorjaar merken we dat Nederlanders de duurzaam opgewekte energie van de zonnepanelen op hun dak ook ’s avonds willen kunnen gebruiken. We zijn begonnen met de verkoop van Sessy in 2022 en merkten destijds dat het uitbreken van de oorlog in Oekraïne voor veel interesse zorgde. Dit jaar heeft de oorlog in Iran tot een stijgende vraag geleid.”
Een thuisbatterij is een cruciaal onderdeel in de energietransitie, want een batterij is een buffer en een buffer kan pieken opvangen.”
Sessy biedt twee soorten thuisbatterijen aan, een batterij van 5 kilowattuur (kWh) van 3.550 euro en een batterij van 10 kWh van 5.500 euro. “Toen we begonnen, hebben we onze eerste batterij via een voorverkoop voor een scherpe prijs in de markt gezet om genoeg geld te hebben om een team op te bouwen en zelf een batterij te ontwikkelen”, vertelt Nagel. “Daarna hebben we een prijsverhoging doorgevoerd om naar een gezonde marge te komen.” Wat Sessy relatief duur maakt ten opzichte van andere thuisbatterijmerken is dat het bedrijf uit het Gelderse Andelst voor een zo veel mogelijk Nederlands product wil zorgen. “We investeren in Nederlandse software en elektronica en ook het grootste deel van de onderdelen komen uit Nederland”, legt Nagel uit. “Alleen de cellen voor de batterij komen uit China, maar dat geldt voor alle thuisbatterijen in Nederland. Dat land heeft zich de afgelopen jaren als enige ter wereld ingespannen voor betaalbare en kwalitatief goede batterijcellen.”
Bij de oprichting van Sessy was het Nagels doel om voor een betaalbare thuisbatterij te zorgen, omdat hij een thuisbatterij als cruciaal onderdeel beschouwt van de energietransitie. “Een batterij is een buffer en een buffer kan pieken opvangen”, verklaart hij. “Ons hogere doel is om de maatschappij robuuster te maken en buffers maken maatschappijen robuuster, bijvoorbeeld door de huidige netcongestie tegen te gaan. Anderzijds willen we een gezond bedrijf zijn en geen prijsvechter. De grondstofprijzen, waaronder van lithium, schieten alle kanten op en zijn niet betrouwbaar. Dankzij ons stabiele beleid filteren wij dit soort prijsfluctuaties uit de prijzen van onze thuisbatterijen.” Toch ziet hij wel een paar aspecten die een thuisbatterij goedkoper kunnen maken. “Door bijvoorbeeld in een continue stroom meer elektronica aan te kopen, kan de prijs dalen. Ook de aanschaf van batterijcellen kan bij hogere hoeveelheden goedkoper worden. Dit kan enkele honderden euro’s schelen.”
Lastig terugverdienen
De prijs van thuisbatterijen beschouwt Gerlagh niet als een probleem, maar wel dat ze lastig zijn terug te verdienen in vergelijking met een batterij van een bedrijf. “De batterij van een bedrijf van 10 megawattuur (MWh) is relatief gezien goedkoper dan een thuisbatterij van 10 kWh, omdat de kosten minder stijgen dan de capaciteit, en omdat een bedrijf de batterij efficiënter kan gebruiken”, legt hij uit. “Een thuisbatterij kan eigenlijk niet concurreren met een batterij van een bedrijf, omdat er te veel dagen zijn dat zonnepanelen op een woning een grote batterij niet volledig kunnen opladen. Dit maakt de terugverdientijd onzeker.”
Dit beaamt promotiestudent Arjen Veenstra van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). In een onderzoek samen met RUG-hoogleraar energie-economie Machiel Mulder kwam hij zelfs tot de conclusie dat hoe meer batterijen er komen, hoe minder geld consumenten ermee kunnen verdienen. “Door schommelingen in vraag en aanbod van stroom kunnen stroomprijzen fluctueren. Zo gaat de prijs omlaag als de zon schijnt of als het waait en gaat de prijs omhoog als de vraag stijgt. Van deze schommelingen kunnen consumenten met thuisbatterijen profiteren door stroom te kopen wanneer de prijs laag is en te verkopen als de prijs hoog is. Als echter alle consumenten hun thuisbatterij opladen als de stroomprijs laag is, dan is de verwachting dat die prijs omhooggaat door de extra vraag. Op eenzelfde manier worden de hoge prijzen lager als alle thuisbatterijen op hetzelfde moment ontladen. Hierdoor worden de prijsverschillen kleiner, terwijl ze eigenlijk zo groot mogelijk moeten zijn om de terugverdientijd van een batterij korter te maken.”
Consumenten kunnen een batterij van 3 tot 7 kWh gebruiken om zelf opgewekte zonnestroom ’s avonds en ’s nachts voor het eigen huishouden te gebruiken.”
Om die reden vindt Jeroen Bakker van het platform Jeroen.nl, waarmee hij mensen inzicht wil geven in het slim gebruik van elektriciteit, dat huiseigenaren geen thuisbatterij moeten aanschaffen om geld te verdienen door te handelen in zelf opgewekte energie. “Thuisbatterijen zijn niet het nieuwe goud”, heeft hij gemerkt. “De grote energiebedrijven weten inmiddels exact wanneer ze bijvoorbeeld hun windmolens moeten uitzetten om negatieve energieprijzen te voorkomen.” Bakker adviseert huiseigenaren om eerst naar hun eigen elektriciteitsverbruik te kijken en op basis daarvan een batterij aan te schaffen. “Een veelal kleinere batterij van 3 tot 7 kWh kunnen ze gebruiken om zelf opgewekte zonnestroom ’s avonds en ’s nachts voor het eigen huishouden in te zetten. Een grote batterij krijgen ze in de winter niet vol en in de zomer niet leeg.“
Belang van betaalbaarheid
Een onmisbaar onderdeel van de energietransitie met een lastige terugverdientijd: hoe zijn huiseigenaren over te halen om toch een thuisbatterij aan te schaffen? De vier heren zijn het eens over het belang van een betaalbare thuisbatterij. “Als meer huishoudens over een thuisbatterij beschikken, dan hoeven we minder elektriciteitscentrales te gebruiken”, geeft Veenstra als reden aan. “Deze centrales gebruiken veelal fossiele brandstoffen om elektriciteit te maken en met thuisbatterijen kunnen we onze afhankelijkheid van deze brandstoffen verminderen. Als de overheid voor subsidie zorgt en de salderingsregeling op zonnepanelen afschaft, dan is dat goed nieuws voor de winstgevendheid van een batterij.” Ook Bakker is tegen de huidige salderingsregeling. “Ik ben voor de marktwerking”, legt hij uit. “Ik verwacht dat thuisbatterijen bij een stijgende vraag goedkoper worden. De salderingsregeling is goed om ook de verkoop van thuisbatterijen aan te jagen, maar daarna is het klaar.”
Beperkt salderen kan zorgen voor het efficiënter inzetten van een thuisbatterij.”
Gerlagh pleit juist voor een beperkte herintroductie van de salderingsregeling. “Bijvoorbeeld een salderingsquotum tot maximaal 1.000 kWh per jaar zorgt ervoor dat mensen met minder of weinig geld relatief het meeste voordeel hebben. De energiebelasting op elektriciteit bedraagt zo’n 11 eurocent per kilowattuur. Voor een huishouden met weinig geld en weinig zonnepanelen is 110 euro heel veel, voor een huishouden met veel geld en veel zonnepanelen niet. Beperkt salderen kan ook zorgen voor het efficiënter inzetten van een thuisbatterij. Met de hoogte van het salderingsquotum kan de overheid zelf bepalen hoeveel ze de energietransitie wil versnellen. Daarbij blijft voor huishoudens de prikkel bestaan om zelf de eigen duurzaam opgewekte stroom te gebruiken.” Nagel denkt dat de overheid het btw-tarief op thuisbatterijen op 0 procent kan zetten. “Bij zonnepanelen heeft het btw-nultarief in 2023 geleid tot een enorme toename in de verkoop en dit tarief kan hetzelfde effect hebben op de verkoop van thuisbatterijen.”
Daarnaast mag er meer aandacht zijn voor de opbrengstenkant, die de thuisbatterij betaalbaar kan maken, vindt Nagel. “Sinds afgelopen september werken we samen in een landelijk initiatief met netbeheerders en energieleveranciers, waarin huishoudens worden gestimuleerd om hun energieverbruik te verschuiven naar momenten waarop het minder druk is op het elektriciteitsnet. Netbeheerders laten energieleveranciers weten wanneer ze een piekdag verwachten. Vervolgens krijgen alle deelnemende thuisbatterijen de opdracht om overdag op te laden om ’s avonds die piek in de vraag naar elektriciteit te ondersteunen. In een aantal gebieden, waaronder Dordrecht, konden Eneco-klanten met korting een thuisbatterij aanschaffen met als voorwaarde dat ze aan dit project deelnemen. Dit is een interessantere methode om pieken in het elektriciteitsnet op te vangen dan om nieuwe elektriciteitskabels aan te leggen. Niet alleen vinden die pieken slechts maximaal twee uur per dag plaats, maar zo hebben netbeheerders ook minder koper nodig.”
