De ecologische woonwijk Aardehuizen in Olst wordt door Hogeschool Saxion, Universiteit Twente en e-technologiebedrijf Loqio begeleid bij het optimaliseren van het lokale energiesysteem. Met de installatie van individuele e-boilers, laadpalen voor elektrische auto’s en een collectieve buurtbatterij is nieuwe hardware toegevoegd. Voor efficiënt energiegebruik met behulp hiervan is datagedreven sturing de component waar veel van afhangt.
Aardehuizen aan de rand van Olst is een duurzame woonwijk gerealiseerd door collectieve zelfbouw. Het ontwerp en de bouw in 2013/14 van de 23 woningen en een collectief Middenhuis volgde een aantal duidelijke uitgangspunten, zoals oriëntatie op het zuiden, een koude-isolerende gesloten achterzijde, hergebruik van materialen, natuurlijke materialen (o.a. hout), zonnepanelen, begroeide daken, regenwateropvang, smalle, onverharde paden, een eigen moestuin en rijkelijk veel groen. Met houtgestookte ketels, warmtepompen en elektrisch koken kon een aardgasaansluiting achterwege blijven. Aardehuizen dankt zijn naam aan het rond de eeuwwisseling uit Amerika overgewaaide concept van ‘earthships’ waarbij als constructief bouwmateriaal gebruik wordt gemaakt van oude autobanden gevuld en overdekt met sterk aangestampte aarde. In Aardehuizen is ruim de helft van de woningen op deze wijze van een isolerende achterzijde voorzien. De techniek bleek gaandeweg te arbeidsintensief om er alle woningen mee te realiseren. In plaats daarvan ging men over op houtskeletbouw met strobalen als isolerende vulling.
Energiegemeenschap
Bij Aardehuizen nemen bewoners gezamenlijk beslissingen en voeren zij het beheer over de buitenruimte en collectieve voorzieningen. Dit vormt een ideale basis om als energiegemeenschap te gaan functioneren. Door de EU wordt het concept van lokale energiegemeenschappen gestimuleerd. De doelstelling is dat elke stad vanaf 10.000 inwoners in de EU tenminste één energiegemeenschap heeft. Hierbij moet wel bedacht worden dat de definitie van een energiegemeenschap heel breed is en dat er daarom veel verschillende vormen van zijn. Een energiecoöperatie kan bijvoorbeeld windmolens of zonnepanelen exploiteren ver weg van de deelnemende leden, waarvan nauwelijks eigen activiteit wordt verwacht en die onderling ook geen sociale relaties hebben. Zelfs exclusieve opwek van hernieuwbare energie is geen criterium. Essentieel is dat het gaat om een samenwerking tussen burgers en collectief eigenaarschap. Aardehuizen bevindt zich aan het andere eind van het spectrum van energiegemeenschappen, met sterke samenwerking in een sociaal verband, gedeelde identiteit, wonen te midden van of nabij het energiesysteem, puur gericht op hernieuwbare energie.
Samen met een Deense en een Poolse woonwijk is Aardehuizen opgenomen in het Europese onderzoeksproject SERENE gericht op het functioneren van energiegemeenschappen. Voor het Nederlandse aandeel doen Hogeschool Saxion en Universiteit Twente het onderzoek.
Disbalans aanbod en vraag
Vier jaar geleden vergrootte Aardehuizen zijn energiezelfvoorziening. Bovenop de collectieve carport werd voor 70 kWp aan zonnepanelen geïnstalleerd in combinatie met een drietal laadpalen voor elektrische auto’s. Op lokaal (en individueel) niveau speelt de disbalans tussen aanbod en vraag van zonne-energie. Terugleveren aan het publieke net van het overschot aan zonnestroom tijdens piekuren is financieel steeds minder gunstig geworden en met de afschaffing van de salderingsregeling in 2027 wordt het nog slechter.
