Hoe kon de overheid de energietransitie eerst aanjagen en nu vol op de rem moeten trappen? Belangrijker nog: Hoe gaan we om met de problemen op het distributienet die daarvan het gevolg zijn totdat dit over circa tien jaar de nieuwe situatie aankan? Drie wetenschappers geven hun visie op een verlichting van dit urgente probleem.
Nederland heeft een prachtig robuust elektriciteitsnetwerk. Serieuze stroomstoringen zijn een grote uitzondering. Die reputatie is echter tanende. De snelle transitie van het gebruik van fossiele, vervuilende energiebronnen naar duurzame en schone alternatieven betekende radicale veranderingen voor de stroomvoorziening. Niet alleen gaat de vraag naar elektriciteit omhoog door elektrische auto’s, accu’s en warmtepompen. Ook steeg het aantal energieproducenten van enkele krachtige centrales naar vele duizenden kleine en middelgrote leveranciers, zoals huizen met zonnepanelen, windmolens en zonneweiden. Die nieuwe bronnen produceren bovendien energie op een erg onvoorspelbare wijze, en vaak niet op momenten dat de energiebehoefte het hoogst is. Het transportnetwerk en de regulering zijn daar niet op ingesteld met als gevolg dat nu de plannen voor nieuwe bedrijvenparken, woonwijken en projecten voor duurzame energie ernstige vertraging oplopen.
De overheid stuwde de afgelopen vijftien jaar dit probleem naar een crisis door stimuleringsmaatregelen voor onder meer de aanschaf van elektrische auto’s, zonnepanelen en warmtepompen. Voor de ontwikkeling van het netwerk was weinig aandacht. “Er is laat ingezet op energietransitie”, noemt Laurens de Vries, hoogleraar Complex Energy Transitions aan de TU Delft, als een van de oorzaken. “Vijftien jaar geleden was de regering nog niet overtuigd dat klimaatverandering echt een dringend probleem was. En voordat werd begonnen met het programma voor windkracht op zee, was windenergie ook heel duur, zo’n 150 tot 180 euro per megawattuur. Nu is dat een derde.”
Er is laat ingezet op energietransitie.”
Onnodig investeren of te lang wachten
Met de dalende kosten groeide de populariteit van wind en zon als energiebron opeens sterk. De gascrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne gaf die ontwikkeling nóg een enorme versnelling. Het distributienetwerk kan die groei van de vraag en de nieuwe dynamiek niet aan. De Vries: “Na de liberalisering is vooral gestuurd op het minimaliseren van de kosten en het voorkomen van onnodige investeringen. Tijdens een transitie moet je kiezen tussen twee kwaden, omdat we de toekomst niet kennen. Je neemt ofwel het risico van onnodige investeringen omdat je misschien de plank misslaat met je prognoses, of je wacht te lang, waardoor je dus een capaciteitstekort krijgt.”
