De hernieuwde spanningen rond Groenland laten zien hoe nauw geopolitiek en raketverdediging met elkaar verweven zijn geraakt. Het Arctische eiland speelt al decennialang een sleutelrol in de Amerikaanse vroegtijdige waarschuwing tegen raketaanvallen, maar staat sinds begin 2025 opnieuw volop in de politieke belangstelling. Uitspraken van Donald Trump over het strategische belang van Groenland hebben geleid tot diplomatieke wrijving met Europese bondgenoten en tot militaire oefeningen in het hoge noorden.
Die geopolitieke context vormt de achtergrond van Golden Dome, het ambitieuze Amerikaanse plan voor een nieuw raketschild dat de Verenigde Staten moet beschermen tegen nucleaire dreiging. Trump presenteert het systeem als een noodzakelijke volgende stap in nationale veiligheid, maar de discussie over Golden Dome raakt aan veel meer dan alleen defensietechnologie. Het gaat ook over NAVO-solidariteit, machtsverhoudingen in het Noordpoolgebied en de vraag hoe ver de VS bereid is te gaan om potentiële tegenstanders af te schrikken.
Technologisch gezien is Golden Dome een project van ongekende omvang. Het geplande raketschild moet bestaan uit een gelaagde combinatie van sensoren, radars en interceptors die inkomende kernraketten in verschillende fases van hun vlucht kunnen uitschakelen. Sommige onderdelen van die architectuur bestaan al in rudimentaire vorm, maar voor het onderscheppen van kruisraketten en ballistische projectielen vanuit de ruimte zijn volledig nieuwe technologieën nodig.
In januari 2025 kwam president Donald Trump op de proppen met een oud idee: een waterdichte paraplu die de VS beschermt tegen atoomwapens. De kern van zo’n systeem: honderden interceptors die gelanceerd worden vanaf de grond of vanuit de ruimte om inkomende raketten te vernietigen. Voor het alarmeren en activeren van die interceptors is een gigantisch netwerk nodig met verschillende typen radar, lasers en sensoren die zich op het land, op zee of in de ruimte bevinden.
Het Witte Huis beweert dat de zogenaamde Gouden Koepel begroot is op $175 miljard. Dat zou een onwaarschijnlijk koopje zijn. Het Amerikaanse Congres heeft $25 miljard uitgetrokken om in het vierde kwartaal van 2028 de eerste testen uit te voeren. De politieke wil is volop aanwezig. Wat nog ontbreekt zijn rudimentaire schetsen van hoe het systeem eruit zal zien. De technologie om een effectieve Golden Dome te bouwen moet nog grotendeels ontwikkeld worden.
Het vernietigen van een Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) in volle vlucht is te vergelijken met het schieten van een kogel op een andere kogel. President Ronald Reagan stelde in 1983 een systeem voor om de VS met ruimtewapens te beschermen tegen de kernbommen van de Sovjet-Unie. Het idee werd toen in de media omschreven als Star Wars. Dat gaf al aan dat het meer sci-fi was dan echte wetenschap.
Sinds de dagen van Reagan is er veel technologische vooruitgang geboekt. Het Pentagon beschikt over veel betere radarsystemen, sensoren, satellieten en veel snellere en krachtiger computers. Het bouwen en lanceren van satellieten kost nog maar een fractie van wat het veertig jaar geleden kostte. Bovendien heeft de VS inmiddels ervaring met het Ground-Based Midcourse Defense (GMD), een systeem dat vanaf de grond beschermt tegen inkomende ICBM’s.
Het vernietigen van een raket
Het GMD bestaat momenteel uit 44 Ground-based Interceptor-raketten (GBI-raketten) in ondergrondse silo’s in Alaska (40) en Californië (4). De eerste detectie van een inkomende ICBM is toevertrouwd aan infraroodsensoren aan boord van satellieten die de hitte van een lancering registreren. Radars op schepen en het vaste land volgen de raket na de lancering. Algoritmen van het Command en Control Center – verdeeld over Vandenberg Air Force Base in California en Fort Greely in Alaska – voorspellen het traject dat de ICBM zal volgen. Het systeem gebruikt ook nog X-band radar die opereert tussen 8 en 12 GHz. Dit levert de high-res beelden die nodig zijn om echte raketten te onderscheiden van lokdoelen.
Zodra Command en Control concludeert dat er daadwerkelijk sprake is van een inkomende ballistische raket, worden één of meer Ground Based Interceptors (GBI) gelanceerd. Dit zijn drie-traps vaste brandstof raketten die volgens een gepland traject een Exo-atmospheric Kill Vehicle (EKV) in de atmosfeer brengt. Op een hoogte van 220 kilometer maakt de EKV zich los van de laatste trap om vervolgens autonoom een ‘hit-and-kill’ traject uit te voeren naar de inkomende ICBM.
Een EKV is uitgerust met zijn eigen motoren en met elektro-optische en infraroodsensoren die in de atmosfeer het hitteprofiel van de vijandelijke raket detecteren. De botsing van een EKV met een inkomende ICBM zal volgens deskundigen nooit leiden tot activering van de kernkop. Een nucleaire detonatie vereist een aantal stappen waarbij conventionele explosieven de splijtstof samenpersen. Deze sequentie wordt onmogelijk nadat de impact van de botsing de interne componenten van de bom heeft vernietigd.
Niet zo effectief
De effectiviteit van het GMD-systeem? Die valt erg tegen. Volgens het Pentagon is het bij testen in de afgelopen vijftien jaar in 55 procent van de gevallen gelukt een inkomende raket te vernietigen. Veel testen mislukten omdat de EKV zich niet wist los te maken van de derde trap of door problemen met de sensoren of de software aan boord van de EKV. Het Ministerie van Defensie heeft daarom inmiddels besloten een nieuwe EKV van de grond af aan te ontwikkelen.
En dan nog dit. GMD is ontwikkeld om de VS te beschermen tegen ICBM’s afgevuurd door een ‘rogue regime’ als dat van Noord-Korea of Iran. Omdat er niet meer dan 44 GBI’s zijn, ieder met een kans van slagen van 55 procent, zal het systeem nooit een effectieve bescherming bieden tegen een massale aanval met Russische of Chinese kernwapens. Wanneer zo’n nucleaire aanval dan ook nog gepaard gaat met tientallen decoys, dan zal de VS snel door zijn voorraadje interceptors heen zijn.
1. Lancering vijandelijke ICBM raket door Noord Korea.
2. Infrarood sensor van satelliet ziet lancering.
3. Radarsystemen in Japan en op zee volgen vlucht van ICBM.
4. De ICBM lanceert kernkop alsmede een serie decoys
5. X-band Radar volgt kernkop en decoys.
6. Lancering van Ground Based Interceptor (GMI).
7. Exo-atmospheric Kill Vehicle (EKV) maakt zich los van de GMI.
8. X-band radar aan boord van schip onderscheid echte kernkop van decoys.
9. EKV neemt de kernkop waar en bepaalt koers. 10. EKV botst met kernkop.
GMD heeft wel bewezen dat het met een kans van 55 procent mogelijk is een kogel met een kogel te raken. Israëls Iron Dome heeft zelfs een slagingspercentage hoger dan 80 procent. Dit systeem beschermt echter een betrekkelijk klein gebied, niet groter dan de staat New Jersey, tegen minder geavanceerde raketten en drones. De Iron Dome is een onderdeel van een groter anti-raket systeem dat naast Israëlische interceptors ook gebruikmaakt van Amerikaanse patriot raketten.
Hypersone zwervers
De interceptors van GMD bieden zeker geen effectieve bescherming tegen kruisraketten of tegen de nieuwste Russische hypersone glide vehicles, de Avangards. Deze ‘zweefvliegtuigen’ worden door een raket tot aan de rand van de ruimte gebracht en daar losgelaten. Ze benutten aerodynamische lift om met hypersonische snelheid – groter dan Mach 5 – door de atmosfeer te manoeuvreren. Zonder hittesignaal zijn ze vrijwel onzichtbaar voor grondradar en andere sensoren.
De VS is wel bezig met de ontwikkeling van een systeem dat wel kruisraketten en hypersone gliders in de atmosfeer kan waarnemen. De Hypersonic and Ballistic Tracking Space Sensor (HBTSS) bestaat uit een combinatie van infrarood en optische sensors in satellieten. Essentieel voor HBTSS zijn een soort signaal-ruisalgoritmen die het oplichtende beeld van een kruisraket of een hypersone glider kunnen onderscheiden tegen de achtergrond van een eveneens oplichtend aardoppervlak.
Northrop Grumman werkt samen met Japanse bedrijven aan de ontwikkeling van de Glide Phase Interceptor, een raket die gelanceerd kan worden vanaf een schip om een supersonische glider in de atmosfeer te onderscheppen en te vernietigen. Deze Glide Phase Interceptor zal gebruik maken van voornoemde HBTSS-sensors. De productie ervan zou op zijn vroegst beginnen in 2035.
Als de Golden Dome er ooit komt, zal deze volgens Laura Grego, security expert van de Union of Concerned Scientists, bestaan uit meerdere lagen en technologieën. Er zijn verschillende systemen nodig als verdediging tegen verschillende soorten aanvallen: ICBM’s, hypersone kruisraketten, hypersone zwevers, stealth bommenwerpers en zelfs de mogelijkheid van drones uitgerust met kernkoppen. Daarnaast zijn er AI-programma’s nodig om alle onderdelen van het systeem te coördineren.
Lancering vanaf satellieten
De grootste technologische doorbraken zullen nodig zijn voor het primaire doel van de Golden Dome: het direct na de lancering vernietigen van alle typen ICBM’s en kruisraketten. Raketten zijn het meest kwetsbaar in de boost-fase direct na de lancering wanneer ze een zeer duidelijk hitteprofiel laten zien en een voorspelbaar traject volgen. Het vernietigen van zo’n raket moet gebeuren door een interceptor die afgevuurd wordt vanuit een low Earth orbit-satelliet die zich boven de lanceerzone bevindt.
Het lanceren van een interceptor door een satelliet is een gigantische technische uitdaging. Een low Earth orbit-satelliet draait met een snelheid van 28.000 km/u rondom de aarde terwijl de vijandelijke raket na de lancering meedraait met de aarde. Een door een satelliet gelanceerde interceptor zal eerst zijn motoren moeten afvuren in de tegengestelde richting van de satelliet om te vertragen, een operatie die enorm veel brandstof vergt. Pas na deze vertraging kan de interceptor koers zetten naar de vijandelijke raket.
Het tweede grote probleem: een door een satelliet afgevuurde interceptor zal vanaf een hoogte van honderden kilometers een re-entry maken in de atmosfeer. Het projectiel wordt daarbij blootgesteld aan de enorme hitte en druk die we kennen van terugkerende ruimtecapsules. De interceptor moet daarom gemaakt worden van zeer hittebestendige materialen en beschermd moet worden met een hitteschild. Alle onderdelen, inclusief de boordcomputers, zullen ook bestand moeten zijn tegen de g-forces en de straling waarmee de interceptor te maken krijgt.
De Golden Dome in de ruimte is alleen effectief wanneer het bestaat uit grote aantallen satellieten en interceptors. Om iedere gelanceerde raket te vernietigen zal er te allen tijde een satelliet met interceptors in de buurt van de lanceerinrichting moeten zijn. Het American Enterprise Institute concludeert dan ook dat de grootste belemmering voor het systeem nog meer financieel dan technisch is. Deze conservatieve thinktank denkt dat de Golden Dome over een periode van 20 jaar minimaal $3,6 biljoen zal kosten.
Lasers
De maatregelen om Golden Dome te omzeilen – zoals het afvuren van tientallen lokdoelen, nep ICBM’s – zullen vele malen goedkoper zijn dan het lanceren van tientallen interceptors vanaf satellieten. Het Amerikaanse ministerie kijkt daarom reikhalzend uit naar een technologie die in principe goedkoper kan zijn: het vernietigen of onschadelijk maken van inkomende raketten met behulp van lasers. De Amerikaanse Navy heeft inderdaad een high-energy laser in ontwikkeling die gebruikt kan worden tegen helikopters en drones. Er bestaan nog talrijke technische obstakels om met zo’n type wapen ook een kruisraket of ICBM onschadelijk te maken. Om een ICBM vlak na lancering onschadelijk te maken zou een laser aan boord van een satelliet nodig zijn met een krachtbron van minimaal 1 megawatt. De satelliet zou dan ook nog niet verder dan 200 kilometer van het doel zijn verwijderd. Ruimtelasers doen het goed in de bioscoop, maar in de echte ruimte zijn ze nog steeds sci-fi.
