Minstens zeven nieuwe hyperscale datacenters worden de komende jaren in Nederland gebouwd, ondanks recente politieke pogingen om die groei te beperken. De reden is simpel: de vergunningen zijn al verleend. Dat zorgt voor spanning, omdat de bouw doorgaat terwijl het stroomnet overbelast raakt en ruimte schaars is.
De zeven nieuwe datacenters zijn geen kleinschalige serverruimtes, maar industriële complexen van meerdere hectares groot. Per locatie kan het stroomverbruik oplopen tot dat van ongeveer 200.000 huishoudens. Daarmee behoren ze tot de grootste energieverbruikers van het land.
Een recente motie in de Tweede Kamer riep juist op om de bouw van dit soort centra te beperken. Maar voor deze projecten komt dat besluit te laat. De vergunningen zijn al in een vergevorderd stadium of volledig verleend, waardoor de bouw juridisch moeilijk nog te stoppen is. Het resultaat is een klassiek voorbeeld van beleid dat achter de feiten aanloopt. Nieuwe regels botsen met oude besluiten, en projecten die ooit groen licht kregen, gaan alsnog door in een veranderde politieke context.
Concentratie rond Schiphol en Amsterdam
De nieuwe hyperscales komen grotendeels terecht in de Randstad. Vier worden gebouwd in de gemeente Haarlemmermeer, nabij Schiphol. Daarnaast komen er twee in Amsterdam en één in Lelystad.
Die concentratie is geen toeval. Al eerder wees de rijksoverheid specifieke regio’s aan waar grootschalige datacenters zouden mogen landen, zoals de Eemshaven in Groningen, de Kop van Noord-Holland en de omgeving van Schiphol. Deze clustering moest de impact op het landschap en de infrastructuur beperken.
Toch leidt juist die concentratie tot spanningen. In Haarlemmermeer staan al tientallen datacenters, en bewoners zien nieuwe complexen steeds dichter bij woonwijken verschijnen.
Groeiende druk op het stroomnet
De discussie draait in de kern om energie. Datacenters zijn momenteel goed voor ongeveer 5 procent van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik. Netbeheerders verwachten dat dit aandeel in de komende jaren richting het dubbele gaat.
Dat is problematisch in een land waar netcongestie inmiddels een rem zet op economische ontwikkeling. Bedrijven wachten op aansluitingen, nieuwbouwwoningen kunnen niet altijd worden gerealiseerd en verduurzamingsprojecten lopen vertraging op.
Tegen die achtergrond voelt de komst van nieuwe megadatacenters voor veel politici en burgers wrang. Zeker wanneer het gaat om faciliteiten die vaak worden gebruikt door internationale techbedrijven.
Politiek en praktijk lopen uit elkaar
De spanning tussen beleid en uitvoering is duidelijk zichtbaar. In 2022 stelde het kabinet grenzen aan hyperscales: maximaal 10 hectare groot en een aansluiting tot 70 megawatt, en alleen toegestaan op een beperkt aantal locaties.
Maar die regels kwamen voor een deel van de huidige projecten te laat. In Amsterdam en Lelystad waren vergunningen al eerder afgegeven. In sommige gevallen werd zelfs gebruikgemaakt van bestaande regels om nieuwe beperkingen te omzeilen.
Het gevolg is een gefragmenteerd beleid waarin nationale ambities, lokale weerstand en bestaande afspraken door elkaar heen lopen.
Sector ziet datacenters als cruciale infrastructuur
De sector zelf benadrukt juist het belang van deze datacenters. Volgens de Dutch Datacentra Association zijn hyperscales essentieel voor de digitale infrastructuur van Nederland. Niet alleen voor grote technologiebedrijven, maar ook voor publieke diensten zoals ziekenhuizen, universiteiten en overheidsinstanties.
Daarnaast wijzen bedrijven op schaalvoordelen. Grotere datacenters zouden efficiënter omgaan met energie en ruimte dan een groot aantal kleinere faciliteiten. Minder versnippering zou uiteindelijk leiden tot een lagere impact per opgeslagen hoeveelheid data. Toch is die redenering onderwerp van discussie. Wetenschappers en beleidsmakers vragen zich af of efficiëntiewinsten opwegen tegen de absolute groei in energieverbruik en ruimtebeslag.
