Op oudere leeftijd neemt de kans op een herseninfarct of Transient Ischemic Attack (TIA) toe. De oorzaak hiervan ligt bij één op de vijf gevallen bij een vernauwing van de halsslagader. De operatie in het ziekenhuis, waarbij de vernauwing chirurgisch wordt verwijderd, is redelijk routinematig, maar de patiëntselectie is niet altijd effectief. “Maar liefst zes patiënten moeten worden geopereerd om slechts één herseninfarct te voorkomen, als je kijkt naar de grote aantallen in de statistiek”, zeggen onderzoekers Anne Saris van het Radboudumc en Michel Reijnen van de Universiteit Twente. Zij willen daarom de diagnostiek en behandeling van patiënten met een halsslagadervernauwing verbeteren met een nieuwe, beeldvormende techniek.
Gezonde bloedvaten zijn belangrijk en afhankelijk van met name levensstijlfactoren als voeding, roken en lichaamsbeweging. Toch neemt de kans op aderverkalking ook gewoon toe met de leeftijd, vooral na de leeftijd van 60 jaar. Een vernauwing in de halsslagader door aderverkalking is potentieel gevaarlijk. Het zorgt voor een verstoorde bloedtoevoer naar de hersenen en het aangezicht, en onbehandeld leidt het mogelijk tot een herseninfarct of een TIA. Bij een herseninfarct of TIA wordt een hersenvat afgesloten door een bloedprop, waardoor het hersenweefsel daarachter te weinig bloed krijgt. Wat de patiënt daarvan merkt, hangt af van de regio in de hersenen en de grootte van het gebied. Bij één op de vijf gevallen is de bloedprop losgekomen van een vernauwing in de halsslagader en dat veroorzaakt het herseninfarct.
Chirurgen voeren de benodigde operaties bij een halsslagadervernauwing redelijk routinematig uit met als doel een nieuw, invaliderend herseninfarct te voorkomen, maar deze zijn niet altijd effectief op lange termijn. “Het ontstaan van een nieuwe vernauwing blijft altijd mogelijk. Daarnaast is niet altijd duidelijk of de gekozen operatie voor de patiënt wel de optimale is. Met onze nieuwe, ultrasone beeldvormende techniek willen we de bloedstroom in de halsslagader onderzoeken, want de eerste aanwijzingen laten zien dat de bloedstroom verstoord kan zijn, ook na een operatie.
Met dit onderzoek zetten we een eerste belangrijke stap naar het voorspellen van de ziekteprogressie aan de hand van deze bloedstromen en andere gegevens over de vaatwand”, vertelt Saris. Saris en Reijnen ontvingen voor het onderzoek subsidie vanuit een programma van de Universiteit Twente en Radboudumc: Twente University RadBoudumc Opportunities (TURBO). Prof. Michel Reijnen is vaatchirurg en gespecialiseerd in vasculaire beeldvorming en innovatie bij het TechMed Centrum van Universiteit Twente. Promovendus Janna Ruisch voert het onderzoek uit. De inclusie van patiënten start later dit jaar.
Nieuwe beeldvormende techniek
De beeldvormende techniek die Ruisch gebruikt is gebaseerd op ultrasone geluiden voor het in beeld brengen van de bloedstroomprofielen in een (vernauwd) bloedvat. Het gaat dan om het volgen van de snelheid en richting van groepjes rode bloedcellen over de tijd. “Deze Velocity Vector Imaging-techniek is gebaseerd op nieuwe, ultrasnelle beeldvorming, waarmee we tot 10.000 beelden per seconde op kunnen nemen. Met de huidige systemen kunnen we niet meer dan 100 beelden per seconde opnemen. Dit biedt de mogelijkheid om heel gedetailleerd de stroming van bloed in de halsslagader vast te leggen”, legt Saris uit.
Twee operatietechnieken
Bij de behandeling van vernauwing van de halsslagader gebruiken chirurgen meestal één van de volgende twee operatietechnieken: CEAP en ET. Bij carotisendarterectomie met patchangioplastiek (CEAP) wordt de binnenste laag van de slagader verwijderd en wordt er een patch, ofwel weefsel uit de ader van de patiënt of een synthetisch materiaal, aangebracht om te voorkomen dat het bloedvat te nauw wordt. De andere optie, de eversie techniek (ET), vermijdt het gebruik van een patch door het bloedvat in de dwarsdoorsnede door te halen en de zieke, binnenste laag van het bloedvat van binnenuit te verwijderen, waarna de slagader weer afgesloten wordt. Beide methodes zijn levensreddend en voorkomen nieuwe herseninfarcten, maar er zijn ook nadelen bij elke techniek. Bij CEAP lijkt de kans op een nieuwe vernauwing wat groter te zijn, en bij ET is het soms onduidelijk wat de gevolgen zijn voor het verste uiteinde van de behandelde slagader. Saris: “De voorkeur voor een bepaalde techniek lijkt ziekenhuis-afhankelijk. Zo gebruiken chirurgen in het Radboudumc en Rijnstate altijd de CEAP-techniek.”
