Woonboten die kapot slaan tegen bruggen, dijkbewaking bij het Markermeer. Terwijl een groot deel van de Nederlandse dijken niet meer toekomstbestendig blijkt, slinkt de voorraad klei waarmee we ze maken. Hoe kan een rivierdelta een kleitekort hebben, en wat zijn de alternatieven?
Dat de leveringszekerheid van veel zeldzame aardmetalen en kritieke mineralen voor elektronische componenten problematisch is, wist Rijkswaterstaat wel, maar hoe zat het eigenlijk met de klei waarmee we onze dijken bouwen? Om te voorkomen dat Nederland de komende jaren gekenmerkt wordt door zwemmende koeien en overstroomde steden, is die cruciaal. Toch lijkt de overheid zelf het grootste obstakel bij de winning ervan.
‘Hernieuwbaar’
Nederlandse rivierklei komt voor een groot deel uit de bergen van onze oosterburen. Het oude gesteente erodeert en het residu wordt door de rivieren meegenomen om vervolgens als de kleine kleideeltjes neer te dalen in onze uiterwaarden. Willen we ervoor zorgen dat de rivieren genoeg ruimte hebben om niet te overstromen op dichtbevolkte plekken, dan moeten we die uiterwaarden voortdurend leegscheppen.
Zolang we de Alpen nog niet zien krimpen, beschouwt Nederland de klei als een welkome hernieuwbare grondstof, gratis aangevoerd door onze buren. Een snelle blik op bodemdata.nl leert dat ongeveer de helft van ons land bestaat uit kleigronden. Die klei zelf is meestal een stuk goedkoper dan het vervoer ervan. Toch betalen we om het uit verre landen te halen. Hoe kan dat?
Gebrek aan data
Omdat de uitgebaggerde klei wordt geregistreerd als ‘grond- en baggerspecie’, hebben we eigenlijk geen goede data over de hoeveelheden die we tot onze beschikking hebben, stelt het Economisch Instituut voor de Bouw. Dat terwijl de jaarlijkse vraag naar klei voor dijkversterking de komende jaren zal verdubbelen. Willen Rijkswaterstaat en de Waterschappen voor 2050 1500 kilometer dijken versterken, zoals het Nationaal Deltaprogramma van 2021 voorschrijft, dan zouden ze in 2030 naar verwachting 3,9 Mton aan schone klei uit erosiecategorie 1 nodig hebben – 2.2 Mton méér dan ze in 2019 gebruikten.
