De kosten voor de zorg rijzen de pan uit. De zorgpremie stijgt in het komende jaar weer verder en er komen onbetaalbare medicijnen op de markt, die alleen verkrijgbaar zijn voor de ‘happy few’. Hoe kunnen we met elkaar zorgen voor de beschikbaarheid van zorg voor iedereen, wereldwijd?
De vraag is wat we maximaal willen betalen voor medicatie. ‘Dit moet de politiek doen’, vindt Den Exter, hoofddocent Gezondheidsrecht. ‘Die moeten een maximum stellen aan wat een medicijn kost. Daarnaast kun je je afvragen of we medicijnen die je leven met zes maanden verlengen, maar wel erg duur zijn, moeten willen.’ Net als in Engeland, moeten we ook in Nederland naar het systeem van qaly’s, Quality-Adjusted Life Year. In Engeland is er een maximum van 30.000 qaly’s per verlengd levensjaar met medicijnen, in Nederland ligt dat nu rond de 80.000 (bron: Zorginstituut Nederland).
Dwanglicenties
Met een dwanglicentie staat de overheid onder bepaalde voorwaarden een derde partij toe om een octrooi te gebruiken zonder toestemming van de rechthebbende. Volgens Den Exter is dit vooral Europawijd nodig: ‘Als overheid of wetgever moet je mogelijkheden hebben om dat af te kunnen dwingen, helaas is dat nog onvoldoende het geval. Ook in het geval van Covid 19 ging dit om uitsluitend nationale oplossingen. Dwanglicenties zijn via TRIPs mogelijk, maar de ervaringen daarmee zijn onbekend. Het risico voor een lidstaat van de EU is erg groot. Als dit land dat als enige doet en de farmaceut stapt naar de rechter omdat dit of een deel van de maatregel niet helemaal volgens de regels gegaan is, dan zijn de schadeclaims uiteraard enorm. Dat zorgt ervoor dat wetgevers en regeringen dit niet snel realiseren. Eerder dit jaar is er wel een voorstel bij de Europese Commissie ingediend voor dwanglicenties, maar dan wel om dit vanuit de Europese Unie te realiseren. Dan heb je niet te maken met een lappendeken aan regelgeving, maar kun je dwanglicenties Europeesrechtelijk afdwingen.’
Sluis
Nieuwe medicijnen die te duur zijn, komen in Nederland in de zogenaamde sluis terecht. Tot 1 juli dit jaar was de grens om daarin te komen 40 miljoen euro of meer per jaar aan verwachte uitgaven. Die grens is door minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) verlaagd naar 20 miljoen of meer. Middelen waarvan de verwachte kosten oplopen naar 50.000 euro of meer per patiënt per jaar, gaat ook in sluis. Dat was voorheen ook zo. Dat geldt ook voor behandelingen die in totaal 10 miljoen euro of meer per jaar bedragen. Minister Ernst Kuipers: “Het aanpassen van de sluiscriteria is een belangrijke stap om innovatieve geneesmiddelen beschikbaar te houden voor de patiënten die hier baat bij hebben. Tegelijkertijd is het nodig om te voorkomen dat geneesmiddelen alleen maar duurder worden. Maar alleen de sluiscriteria aanpassen is niet voldoende. Ik ga daarom in overleg met het Zorginstituut en andere betrokken partijen om te kijken of de beheerste instroom van dure, innovatieve geneesmiddelen nog verder verbeterd kan worden.’’
