Wereldwijd hebben 185 miljoen mensen een depressie, dat is 2,5% van de wereldbevolking. Om te onderzoeken hoe een depressie ontstaat en de evolutionaire oorsprong te achterhalen, kijken gedragswetenschappers naar symptomen van een depressie bij apen. Evolutionair gezien staan apen, vooral mensapen zoals de gorilla of chimpansee, namelijk het meest dicht bij ons.
Menselijke depressie is een complexe, mentale stoornis met verschillende oorzaken. Van buitenaf zijn vaak wel een aantal symptomen duidelijk zichtbaar, wat de diagnose makkelijk maakt. Maar er is nog meer onderzoek nodig om te weten hoe een depressie ontstaat en mogelijk te voorkomen. Omdat ook apen depressief kunnen zijn, en er een aantal vergelijkbare symptomen waarneembaar zijn, is het nuttig om te kijken naar het gedrag van deze dieren. Zo struinden onderzoekers van de Universiteit Utrecht de literatuur af naar zichtbare symptomen van een depressie onder mensapen en andere apensoorten, zoals resusapen. Vier van de zes bij apen waarneembare symptomen zijn ook daadwerkelijk in de praktijk geobserveerd, blijkt uit het literatuuronderzoek. Bovendien konden de onderzoekers bij zes Indische kroonapen ook daadwerkelijk de diagnose depressie geven.
“Het doel van het onderzoek was om diagnostische criteria voor depressie bij apen op te stellen, waarmee het onderzoekers makkelijker wordt gemaakt om vervolgonderzoek te doen naar het ontstaan van depressies onder primaten. Zo kan ook meer geleerd worden over de evolutionaire oorsprong van een depressie. Een ander doel was om het dierenwelzijn te verbeteren van (mens)apen in dierentuinen. Als dierverzorgers signalen kunnen herkennen van een depressie bij een gorilla of chimpansee, kunnen ze daar gericht actie op ondernemen. Bijvoorbeeld de huisvesting verbeteren of medicijnen toedienen”, legt onderzoeker Jonas van Oosten uit.
Depressieve aap
Omdat mensapen een gezamenlijke voorouder met ons delen, is het aannemelijk dat ook zij dezelfde ervaringen van gevoelens en emoties ondergaan. We delen dus mogelijk de psychopathologie, ofwel de ziektes van het brein, waaronder een depressie. Met observaties en gedragsonderzoek kunnen biologen dat onderzoeken onder mensapen. “Een depressie kan spontaan na een lange periode van stress ontstaan, bijvoorbeeld bij jonge apen als ze geïsoleerd raken van de moeder. Of doordat een dier zijn hoge, hiërarchische positie in de groep verliest door natuurlijke verstoringen. Decennia terug was het ook gangbaar om, bij het gebruik van apen als proefdier, een depressie te induceren door dieren te isoleren of te scheiden van de familiegroep. Zodra de dieren dan weer terug in de groep kwamen of het jong weer bij de moeder was, zou het gedrag weer ´normaal´ worden. Hoewel sommige symptomen soms maanden aanhielden”, legt Van Oosten uit. “Tegenwoordig zijn dit soort experimenten vaak niet meer ethisch aanvaardbaar, of er moet een hele goede reden voor zijn het zo uit te voeren.”
Jane Goodall beschreef in 1986 al de gedragingen van 13 jonge chimpansees die hun moeder verloren in het wild. Ze speelden minder en leken een afwijkende eetlust te hebben. Drie chimpansees overleden plots, hoewel het onduidelijk was of een depressie hiervan de oorzaak was.
