Mensen poepen. Sommigen droppen het in een gat of droge doos en koesteren het als bron van mensenmest of biogas. Anderen deponeren het in een porseleinen trechter vol drinkwater, trekken het zo snel mogelijk door en gooien er een serie schoonmaakmiddelen achteraan. Ze betalen om dat stinkende mengsel af te laten voeren, en betalen dan opnieuw voor schoon water om hun volgende riooldonatie weer door te kunnen spoelen. Zulke kwistzuchtige gewoontes blijken de zuiveraars aanzienlijke winsten op te kunnen leveren. TW verkent nieuwe mogelijkheden van vertrouwde ‘grondstoffenfabrieken’, de rioolwaterzuiveringsinstallaties.
Mensen verteren relatief veel van wat ze eten, maar ongeveer een zesde blijft ongebruikt. Aangevuld met de nodige spijsverteringssappen, darmslijmvliescellen en bacteriën, komen die onverteerde plantenresten er aan de andere kant weer uit als cellulose. Samen met het wc-papier, de urine, de medicijnresten en onze schoonmaakmiddelen wordt het een stinkende drek waar de industrie nog heel wat mee kan. Het riool blijkt niet alleen een bron voor water, biogas en warmte, maar levert bijvoorbeeld ook ingrediënten voor eiwitten, aardolievervangers, fosfor, data en cellulose.
Fosfor
De gemiddelde mensendrol bevat een paar honderd calorieën, plus de nodige nutriënten – waaronder fosfor, een kritieke grondstof. Zonder hergebruik zouden we tegen het eind van de eeuw bijna volledig afhankelijk kunnen zijn van fosforgrootmacht Marokko.
In rioolwater vind je fosfor meestal in de vorm van fosfaat. Dat wordt gebruikt voor kunstmest, brandvertragers en diervoer, maar ook voor koffiecreamer, cola, rijsmiddel, anti-klontermiddel en anti-roest. Het fosfaat wordt uit het rioolwater gehaald door het met magnesium te laten reageren tot struviet-kristallen. Daarnaast halen drie rioolzuiveringsinstallaties fosfaat uit de as van verbrand zuiveringsslib, en vissen drie andere installaties ijzerfosfaat met een magneet uit de smurrie. Daarbij neemt het de vorm aan van ‘vivianiet’, een grondstof voor eindproducten als verf.
Data van Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) suggereert dat we binnenkort genoeg fosfaat uit het riool kunnen halen om in ieder geval in onze afnemende vraag naar kunstmest te voorzien. In 2016 wisten de grote Nederlandse zuiveringsinstallaties in totaal 429 ton fosfor uit het rioolwater te halen, berekende Arcadis. Hoewel ongeveer 80% daarvan nu nog naar kunstmestproducenten gaat, wordt fosfor steeds vaker ingezet voor hoogwaardigere toepassingen – bijvoorbeeld als grondstof voor de chemische industrie.
