Duurzaam plastic recyclen gaat de hele keten aan. Brightlands Circular Space brengt alle partijen in de keten bij elkaar om te werken aan duurzame plastic recycling. “Hier kunnen bedrijven technologieën testen, voordat ze er zelf miljoenen in investeren.”
Het wordt serieus tijd dat plastic duurzaam verwerkt kan worden. “Plastic is een prachtig product”, zegt Lucie Wenmakers. “Het probleem is alleen dat we er zo slecht mee omgaan.” Lucie is Senior Business Development Manager en blijft liever op de achtergrond. “Ik ben er alleen voor de technische toelichting.”
De pers te woord staan hoort meer bij het takenpakket van Lia Voermans. Zij is voorzitter van de board van Brightlands Circular Space. Dit is een initiatief van de Brightlands Chemelot Campus, TNO en Maastricht University. Met z’n drieën werken zij aan een cluster van pilots en demobedrijven op het terrein van Brightlands Chemelot Campus. “In totaal zijn hier dertig mensen mee bezig”, vertelt Voermans. “Niet fulltime, maar wel met passie en interesse.”
Zelf is ze niet minder enthousiast. Vanuit het bezoekerscentrum, waar de eerste bedrijven zich presenteren in een uitgebreide tentoonstelling, slaan de bezoekers gade hoe de bouw van de nieuwe bedrijfspanden vordert, naast een koeltoren uit de DSM-tijd. Medio 2026 zal de bouw gereed zijn.
Pyrolysekrakers
Hier wordt gewerkt aan oplossingen voor het immense, wereldwijde plasticprobleem. Het beeld van een aardbol die langzaam bedekt wordt door een laag plastic dringt zich op wanneer je de cijfers overziet. Maar liefst 70 procent van het ingezamelde plastic afval in Europa wordt niet gerecycled en eindigt in de verbrandingsoven of de stortplaats, weet Voermans. De nood is hoog. En als de nood het hoogst is, is de redding nabij.
Als het aan Voermans en Wenmakers ligt, komt die redding grotendeels uit Geleen, waar wordt gewerkt aan onderzoek naar het herbruiken van de meest uiteenlopende plasticmaterialen. Van verpakkingen tot autobumpers en van textiel tot elektronica. Doel is te komen tot herbruikbare plastics. “Dus zonder uitstoot van CO2, want dat blijft in de plastics.” Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van enkele pyrolysekrakers en andere recycle-installaties op Chemelot.
Nafta
Wenmakers legt het proces van chemisch recyclen uit. Het begint met plastic afval, dat vervolgens gesorteerd, geshredderd en gewassen wordt. Dit wordt verwerkt tot hanteerbare zwarte ‘konijnenkeutels’. Vervolgens wordt deze met pyrolyse tot drie stoffen verwerkt: ten eerste een vloeistof. “Die moet nog nabewerkt worden, zodat het een soort nafta wordt die weer als grondstof kan dienen.” En ze toont een flesje met heldere, lichte vloeistof.
Daarnaast komt er een wasachtige substantie vrij. Een was die gebruikt kan worden als kaarsvet, of als grondstof voor nieuwe plastics. En ten derde komen er gassen vrij, die kunnen worden gebruikt voor de processen. Wenmakers: “Als het eenmaal loopt is er dus geen gas meer nodig om het aan de gang te houden.”
Consument
Maar het aantal soorten plastics is enorm en de hoeveelheid manieren om het te verwerken zo mogelijk nog groter. “Het wordt snel héél complex”, zegt Voermans. Mechanisch verwerken, door het plastic om te smelten tot nieuwe materialen, gaat met ongeveer 50 procent van het afval, weet Wenmakers.
Chemisch recyclen betekent het afval afbreken tot wat het was: monomeren. Dat gebeurt nu slechts mondjesmaat, maar hier liggen wel de grote oplossingen. Belangrijker misschien nog dan bij het mechanisch recyclen is het voorbereidende proces. Het scheiden, wassen en shredderen. Het zuiveren van toevoegingen als papier of organische stof en het uitfilteren van toevoegingen als inkt en labels op de plastics. Maar ook het scheiden van verschillende soorten plastics die vaak in één product verwerkt zijn hoort daarbij.
Uiteindelijk moeten er ook weer nieuwe producten worden gemaakt van alle plastics en andere stoffen. Vandaar dat er op deze campus ook ruimte is voor ontwerpers. De hele keten komt hier bij elkaar. Van gebruikers en consumenten tot afvalverwerkers en alles wat ertussen zit. Want als de consument het plastic al goed gescheiden houdt, bespaart dat werk bij het sorteren.
“Alle partijen in de keten zoeken hier samen naar de juiste route”, legt Voermans uit. Het is dus niet de bedoeling dat zich hier enorme plastic verwerkende bedrijven vestigen, het is uitsluitend bedoeld voor R&D. “Maar wel op semi-industriële schaal.” Iedereen die hier wat wil uitproberen, krijgt de mogelijkheid om dat met professionele, grootschalige apparatuur te doen. “Zodat bedrijven niet eerst miljoenen investeren en dan pas kunnen uitvogelen hoe het werkt”, stelt Voermans.
Open space
De hele plastic waardeketen, zoals Voermans het noemt, komt hier bij elkaar. En dat is uniek in de wereld. Zo ligt een samenwerking met het op dit terrein gevestigde CHILL voor de hand, de organisatie voor talentontwikkeling. Maar er wordt nadrukkelijk ook gekeken buiten Brightlands Chemelot. “Wij zijn een open space”, stelt Voermans. “We werken graag met iedereen samen.”
Bedrijven krijgen hier alle ruimte om zich te ontwikkelen, maar intellectuele eigendomsrechten blijven bij het bedrijf. “Wij zijn volledig onafhankelijk”, benadrukt de voorzitter.
De eerste deelnemende bedrijven hebben zich al gemeld. Itero begint er een demofabriek om te laten zien hoe ze uit plastics die moeilijk te recyclen zijn, waardevolle petrochemicaliën maken. En hiervan worden weer nieuwe plastics gemaakt.
Momenteel domineert mechanische recycling de recycle-sector, chemische recycling heeft het voordeel dat er veel complexere stromen kunnen worden verwerkt. Zelfs stromen met toevoegingen zoals kleurstoffen en vlamvertragers kunnen gescheiden worden. En samengestelde kunststoffen kunnen met oplosmiddelen gescheiden worden. Resolved Technologies kan dit ook zonder chemie, zij doen dit met fysieke recycling. Polymeren worden opgelost, maar niet afgebroken tot monomeren.
Bij zoveel verscheidenheid hoort ook een marketingbedrijf, want als we de hele cirkel erbij willen betrekken, moeten deze initiatieven iedereen bereiken, dus ook de consument. Lia Voermans pleit voor een gedragsverandering. “Ik zeg niet dat het eenvoudig is, maar we moeten stoppen met denken in afval en gaan denken in grondstoffen.”
Chemelot: Het mondiale plastic-epicentrum
Brightlands Chemelot Campus en het Chemelot Industrial Park in Geleen vormen het centrum van het grootste chemiecluster ter wereld, dat bekend staat als ARRRA: de Antwerp, Rotterdam, Rhine, Ruhr Area. Op dit voormalige DSM-terrein is bijna honderd jaar ervaring in de plastic-industrie. Het terrein telt 800 hectare, 35 daarvan zijn voor de innovatiehub Brightlands Chemelot Campus. Op 5 hectare ontwikkelt zich nu Brightlands Circular Space.
Brightlands Chemelot Campus is onderdeel van Brightlands, vier innovatiecampussen in de provincie Limburg bestaande uit 350 bedrijven en 30.000 innovators die werken aan circulariteit, gezondheid en digitalisering.
Industrieterrein Chemelot heeft zich tot doel gesteld een volledig circulaire, duurzame en klimaatneutrale chemiesite te worden, in lijn met Nederlandse en Europese doelen. Zo staat het in de Chemelot Strategie 2050. Alle productieprocessen en energievormen worden verduurzaamd, fossiele grondstoffen worden vervangen door duurzame alternatieven.
Ook wil Chemelot de kunststofkringloop sluiten. Het streven is kunststofafval als grondstof te verwerken in nieuwe producten, zodat er geen nieuwe fossiele grondstoffen meer nodig zijn. Chemelot wil koploper worden als Europese circulaire hub door samenwerking, innovatie en optimalisatie van grondstof- en energiegebruik.
Brightlands Circular Space past uitstekend binnen dit ‘ecosysteem’. De activiteiten van verschillende pilots en demobedrijven kunnen ook hier op elkaar aansluiten. Er wordt samengewerkt met multinationals, maar ook met lokale bedrijven, zoals afvalinzamelaars.
Brightlands Circular Space vergt een investering van in totaal 60 miljoen euro. De Founding partners (Brightlands Chemelot Campus, Maastricht University en TNO) leggen hier zelf 25 miljoen euro voor op tafel. Eenzelfde bedrag komt van het Nationaal Groeifonds. Het Just Transition Fund van de EU legt 5 miljoen euro bij, de resterende 5 miljoen wordt betaald door deelnemende private partijen.
Het plasticprobleem
Dit jaar viert de wereld een twijfelachtig jubileum. Het probleem van plastic afval bestaat 75 jaar. Verspreid over de planeet ligt naar schatting 8 miljard ton plastic afval. Omgerekend kunnen we met die hoeveelheid al het landoppervlak op aarde bedekken met een laag van 0,003 millimeter dik. Een gangbare maat folie in onder meer de tuinbouw.
Vorig jaar kwam daar nog eens ruim 400 miljoen ton aan plastic bij. Zonder ingrijpen dreigt dit tegen de 2060 te zijn verdrievoudigd. Microplastics worden overal aangetroffen, bij de productie van nieuwe kunststoffen uit fossiele brandstoffen komen grote hoeveelheden broeikasgassen vrij.
Onder leiding van de VN-organisatie UNEP wordt sinds 2022 onderhandeld over het aan banden leggen van de plasticproductie. Veel landen en wetenschappers willen een maximum stellen aan de productie van nieuw plastic en de afvalverwerking verbeteren.
Dit komt dus neer op recyclen. De EU loopt voorop met een bijmengplicht van 30 procent in 2030. Een forse opgave, want recycling staat nog in zijn kinderschoenen. Wereldwijd wordt slechts 9 procent van het plastic hergebruikt.
Belangrijkste oorzaak zijn de kosten van het recyclen. Virgin plastics, gemaakt uit aardolie, zijn hierdoor meestal 20 procent goedkoper. Vandaar dat de onderhandelingen ernstig ondermijnd worden door petrochemische staten en lobbyisten uit de plastic- en olie-industrie.
